Τί εἶναι ἀλήθεια ὁ Σταυρός; Πῶς εἰς ἕνα ὄργανο θανατικῆς ἐκτελέσεως προσάπτονται οἱ πιό πνευματικές ἰδιότητες; Ἕνα ἀτιμωτικό ξύλο ἐπί τοῦ ὁποίου θανατώνονται οἱ κατάδικοι πῶς καθίσταται πανέντιμο, πανίερο, θεῖο, περιβαλλόμενο δι’ ἀκαταλύτου δυνάμεως ἀποκλιθέν ἀήττητον καί ζωοποιόν; Ἐρώτημα τό ὁποῖον προβάλλεται ὑπό τῶν ἀθέων ἀλλά καί ὑπό τῶν σκεπτικιστῶν «κατ’ εὐφημισμόν χριστιανῶν» ἄνευ ὅμως πνευματικοῦ ὑποβάθρου.
Πιθανῶς νά εἶναι ἕνα εἶδος ἀμφιβολίας τό ὁποῖον προδίδει ἐξωτερίκευση δυσαρεσκείας μέ τάσιν ἀπορρίψεως, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπό μίαν κατάστασιν ἀβεβαιότητος ἤ καί σχετικῆς ἀπιστίας. Ἐάν ὅμως ἡ ἐκδηλουμένη ἀμφιβολία πηγάζει ἐκ τῆς προκαταλήψεως, ἡ ὁποία εἶναι μία ἐνδόμυχος τάσις τῆς ψυχῆς νά ἀπορρίπτει κάθε πνευματικήν ἔννοια τότε αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀμφιβάλλει ὁδηγεῖται εἰς ἕνα διανοητικό καί ἠθικό χάος τοῦ βαθέος σκότους τῆς πλήρους ἀπιστίας. Ἡ ἔννοια τοῦ Σταυροῦ καθίσταται θέμα προσωπικῆς ἐπιλογῆς καί ἐλευθερίας ἑκάστου ἀνθρώπου (Πρός Γαλάτας ἐπιστολή Ἀπ. Παύλου).
Ὁ Σταυρός ὑιοθετεῖται ὡς τό ἱερώτερον σύμβολον τοῦ χριστιανισμοῦ, διότι ἡ ἀλήθειά Του ἐντάσσεται εἰς τό σχέδιον τῆς Θείας Οἰκονομίας. Ἀποτελεῖ τήν ἑνοποιό δύναμη τῆς ἀνθρωπότητος. Ὁ ἱερός Χρυσόστομος ἀπαριθμεῖ τά κατορθώματα τοῦ Σταυροῦ: «ὁ σταυρός τό κατά τῶν δαιμόνων τρόπαιον, ἡ κατά τῆς ἁμαρτίας μάχαιρα, τό ξίφος ᾧ τόν ὄφιν ἐκέντησεν ὁ Χριστός, σταυρός τό τοῦ Πατρός θέλημα, ἡ Μονογενοῦς δόξα, τό τοῦ πνεύματος ἀγαλλίαμα, ὁ τῶν Ἀγγέλων κόσμος, τῆς Ἐκκλησίας ἡ ἀσφάλεια, τό καύχημα Παύλου, τό τῶν Ἁγίων τεῖχος, τό φῶς τῆς Οἰκουμένης ἁπάσης». (ὁμιλία εἰς τόν Σταυρόν τοῦ Κυρίου Ρ.G. 49,396-397).
Δηλαδή τῆς ἀπολυτρώσεως καί σωτηρίας τῆς ἀνθρωπότητος. Ἱστορικά ἡ ἔννοια περί Σταυροῦ πρωτοστατεῖ εἰς τήν δημιουργίαν τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἄνθρωπος ὡς παράστασις εἶναι ἕνας Σταυρός. Κεφαλή – Σῶμα – Πόδες τό κάθετον τμῆμα, Χεῖρες ἐν ἐκτάσει τό ὁριζόντιον τμῆμα. Ὁ ἄνθρωπος ὡς εἰκών τοῦ Θεοῦ κατά τό ἀνθρώπινον μέτρον εἶναι Σταυροειδῶς διατεταγμένος.
Εἰς αὐτό τό ἀνθρώπινο σῶμα, τό ὁποῖον ἔλαβε καί ὁ Υἱός ηὐδόκησε διά τοῦ σταυροῦ νά φανερωθῆ τό μυστήριον κατά τόν πλέον ἐμφανῆ τρόπον, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἐδέχθη νά ἀνυψωθῆ «ἐπί τοῦ ξοάνου ἡγιάσας αὐτῷ» διά τοῦ τιμίου Αἵματος. Ὁ σταυρικός Του θάνατος εἶναι ἐκδήλωσις ὑπακοῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἐπουράνιο Θεό καί Πατέρα.
Δι’ αὐτοῦ ἐξυψώθη καί ἐδοξάσθη, καθόσον ἐταπεινώθη. Ὁ Σταυρός διακηρύσσει τήν αἰώνιον ἀγάπη τοῦ Θεοῦ δι’ ἡμᾶς. Ἡ χριστιανική ἀγάπη δέν εἶναι μία ἰδεολογική φλυαρία, ἀλλά μία ἑκούσιος αὐταπάρνησις εἰς τό ὄνομα τοῦ Ἐσταυρωμένου Ἰησοῦ. Ὑψώνεται, λοιπόν, ὁ Τίμιος Σταυρός «ἁπάσῃ τῇ οἰκουμένῃ» τῇ 14ῃ Σεπτεμβρίου τοῦ ἔτους 335 μ.Χ. ὑπό τοῦ Πατριάρχου Ἱεροσολύμων Μακαρίου.
Αὐτός κρυπτόμενος ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς καί λίαν καλῶς φυλασσόμενος ἀνεκτίμητος θησαυρός, καθίσταται τό «ἀνίκητον τρόπαιον τῆς Ἐκκλησίας» ἀλλά συγχρόνως καί μία διακήρυξις τῶν ἀρχῶν μας πρός τούς ἀθέους ἐκτός Ἐκκλησίας. Ἡ θεολογία τοῦ Σταυροῦ προσδιορίζει τήν ἱστορική πορεία τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ ζωντανοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ. «Καθώς ὑψώνουμε τόν Σταυρό, καθώς τόν προσκυνοῦμε, καθώς τόν ἀσπαζόμαστε, ἄς σκεφτοῦμε τήν σημασία Του.
Ἄς θυμηθοῦμε τόν Σταυρό ὡς ἐπιλογή ἀπό τήν ὁποία κρέμονται τά πάντα στόν κόσμο καί πού χωρίς αὐτόν ὅλα στόν κόσμο γίνονται θρίαμβος ἐπί τοῦ κακοῦ καί τοῦ σκότους. Ὁ Χριστός εἶπε: ΄΄εἰς κρίμα ἐγώ εἰς τόν κόσμον τοῦτον ἦλθον΄΄. (Ἰω.9,39). Σέ αὐτή τήν κρίση, μπροστά στό δικαστήριο τῆς σταυρωμένης ἀγάπης, τῆς ἀλήθειας καί τῆς καλωσύνης, δικάζεται ὁ καθένας μας». (fr.Alexander Schmemann).