Κυριακή 2 Οκτωβρίου 2022 | 19:59

Το Άγιο Πνεύμα ως εγγυητής της ενότητας και της ετερότητας μέσα στην εκκλησιαστική κοινωνία

Χρήστος Πάτσης
Χρήστος Πάτσης
Ο κ. Χρήστος Πάτσης είναι κάτοχος Μαστερ Θεολογίας και Φιλοσοφίας και διδάσκει ως Φιλόλογος στο Εσπερινό Λύκειο Μύρινας στη Λήμνο

Του ιδίου συγγραφέα:

Με αφορμή τον πρόσφατο διήμερο πανηγυρικό εορτασμό του Μητροπολιτικού Ναού μας, της Αγίας Τριάδας Μύρινας, καθώς και την εμπνευσμένη ομιλία του σεπτού Ποιμενάρχη μας, Μητροπολίτη Λήμνου και Αγίου Ευστρατίου κ. Ιεροθέου στη βραδινή εξαιρετική εκδήλωση για τα 100 χρόνια από την Μικρασιατική καταστροφή, καταθέτουμε ορισμένες θεολογικές σκέψεις, οι οποίες συνδέουν άρρηκτα την παρουσία τού Αγίου Πνεύματος με την ενότητα εντός της εκκλησιαστικής Κοινωνίας.

Όπως είναι θεολογικά ανά τους αιώνες διατυπωμένο η Εκκλησία δεν είναι απλώς μία κοινωνία ανθρώπινων όντων, τα οποία σχετίζονται μεταξύ τους βάσει κοινών ιδεολογικών, φιλοσοφικών ή μεταφυσικών πεποιθήσεων για την πραγμάτωση κάποιου κοινού στόχου. Είναι κοινωνία προσώπων εν Θεώ και συν Θεώ. Η θεμελιώδης αυτή οντολογική θέση πηγάζει από την αλήθεια της χριστιανικής πίστης ότι ο ίδιος ο Θεός είναι μία Τριαδική Κοινωνία.

Επιπροσθέτως, σε μία βαθύτερη θεολογική ανάγνωση, «το τριαδικό δόγμα δεν είναι δυνατόν να ερμηνευτεί με όρους της ανθρώπινης λογικής, αλλά τους υπερβαίνει. Ο Θεός δεν είναι ούτε αποκλειστικά ένα ούτε αποκλειστικά τρία, αλλά είναι ένα σε τρία πρόσωπα. Είναι ένα και τρία, κάτι που σημαίνει ότι υπερβαίνει και τη μονάδα και την τριάδα. Τελικά, ο Θεός βρίσκεται σε απόλυτη ταυτότητα και ενότητα ως προς την Ουσία του και σε απόλυτη ετερότητα ως προς την τριαδικότητα με την οποία εμφανίζονται τα Πρόσωπά του.

Σημειωτέον, ωστόσο, ότι εδώ η ετερότητα δεν δηλώνει χάσμα αλλά διάκριση. Ο αριθμός τρία δεν πρέπει να εννοείται ποσοτικά, αλλά να θεωρείται ότι εκφράζει μία κατά κάποιον τρόπο τάξη μέσα στο χώρο της θεότητας, μία τάξη μη προσδιορίσιμη και γνώσιμη για τον άνθρωπο. Ο Πατήρ αποτελεί την αρχή και την αιτία των δύο άλλων Προσώπων χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κατέχει μία ως προς την ουσία του υπεροχή και προτεραιότητα απέναντί τους, διότι η θεία Ουσία δεν τέμνεται, αλλά κατέχει εξαρχής και διατηρεί την ενότητά της. Ο Πατήρ, μόνο ως πηγή ή υποστατικά είναι πρότερος του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Καμία έννοια που να δημιουργεί υπάλληλη σχέση και υποταγή δεν έχει θέση ανάμεσα στα τρία Πρόσωπα. Θα μπορούσαμε λοιπόν να υποστηρίξουμε ότι στην περιοχή της Αγίας Τριάδας ανάμεσα στην Ουσία και στα Πρόσωπα δεν υπάρχει το στοιχείο της χρονικής προτεραιότητας. Κατά έναν άρρητο για τον άνθρωπο τρόπο, όταν τίθενται τα Πρόσωπα τίθεται συγχρόνως και η ουσία και, αντίστροφα η ουσία είναι ακατανόητη έξω από τα Πρόσωπα ή πριν από την παρουσία τους»[1].  

Είναι χαρακτηριστικό ότι «η κοινωνία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» ως θείας Τριάδος,  «η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος», που εισάγει τον άνθρωπο στη ζωή του Θεού, καθώς και «η κοινωνία ως εκκλησιαστική κοινότητα», τελικά αντιπροσωπεύουν την ίδια πνευματική εμπειρία. Ιδιαίτερα, στη γλώσσα της χριστιανικής λατρείας ο όρος κοινωνία υπογραμμίζει την έντονη παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην ευχαριστιακή κοινότητα και η παράγωγη ενότητα πραγματώνεται ως κατεξοχήν δωρεά του Αγίου Πνεύματος[2].

Άλλωστε, ένα από τα γνωστά μοτίβα στη βυζαντινή Υμνολογία είναι ο παραλληλισμός ανάμεσα στη χαοτική Βαβέλ και την ενότητα που κατέστη δυνατή με την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος την ημέρα της Πεντηκοστής. Στην ομώνυμη εικόνα, λόγου χάρη, «παρουσιάζεται ο Θεός που γίνεται προσιτός στον άνθρωπο με τις ενέργειές του. «Ἡμεῖς δ’ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζειν λέγομεν τὸν Θεὸν ἡμῶν, τῇ δὲ οὐσίᾳ αὐτῇ προσεγγίζειν οὐχ ὑπισχνούμεθα. Αἱ μὲν γὰρ ἐνέργειαι αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν, ἡ δέ οὐσία αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος», αναφέρει ο Μέγας Βασίλειος. Οι Μαθητές παίρνουν δίκαια και ισάξια τη χάρη του Αγίου Πνεύματος με τις πύρινες γλώσσες. Μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, συνεχίζεται στο διηνεκές η ζωοποιός χάρη του στον κόσμο. Προσφέρεται δίκαια και ισότιμα ως δώρο και χάρη σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή και σε οποιονδήποτε. Οι Μαθητές μετέχουν των ενεργειών του Θεού, χωρίς αυτό να είναι ανασταλτικός παράγοντας στην προβολή της προσωπικότητας και της ιδιομορφίας του καθενός. Η χάρη του Αγίου Πνεύματος δεν καταστρέφει και δεν εξαφανίζει τις ιδιαιτερότητες κάθε ξεχωριστής προσωπικότητας. Αντίθετα, η διαφορά προάγει την ποικιλία και φέρνει την ενότητα»[3].  

Επομένως, το Άγιο Πνεύμα, ως Πνεύμα Θεού, σφυρηλατεί την ενότητα, αλλά δεν καταργεί την πολυμορφία και την ποικιλία της Δημιουργίας. Τα ανθρώπινα πρόσωπα διαθέτουν ούτως ή άλλως τη μοναδικότητα και την ετερότητα ως κύριο μοχλό έκφρασης και τούτο δεν παραθεωρείται μέσα στη χριστιανική αυτοσυνειδησία. Πάντοτε υπάρχει και τελείται η προσωπική εμπειρία του Θεού και, επομένως, η προσωπική ταυτότητα του καθενός δεν λειτουργεί ως παράμετρος σε βάρος της ενότητας του εκκλησιαστικού Σώματος. Την ενότητα που χορηγεί το Άγιο Πνεύμα στην Εκκλησία θα την αντιληφθεί κάποιος, ως εν δυνάμει και εν ενεργεία απόπειρα να υπερβεί το Σώμα της Εκκλησίας τον διχασμό που προκαλεί η αναγκαιότητα της φθοράς – δηλαδή μία ζωή και Κτίση ταυτισμένη με το απόλυτο μηδέν – ώστε ολόκληρη η Δημιουργία να λάβει την πληρότητά της μέχρις εσχάτων,  εκεί όπου θα επισυμβεί η εσχατολογική δηλαδή εκπλήρωσή της.

Συμπερασματικά η ενότητα της Εκκλησίας η οποία οικοδομείται διά του Αγίου Πνεύματος προληπτικά μεταμορφώνει τον κόσμο και το σύμπαν ολόκληρο προς την τελείωσή του. Από την ημέρα της Πεντηκοστής η Εκκλησία έχει επωμισθεί αυτή τη θεία Αποστολή στον κόσμο διά του Αγίου Πνεύματος, το οποίο δεν παρίσταται εντός της Εκκλησίας για ίδιον όφελος, αλλά προκειμένου να επιτελέσει το σκοπό του Τριαδικού Θεού εντός της ανθρώπινης Ιστορίας, που δεν είναι άλλος παρά η τελείωση του σύμπαντος κόσμου. Η Αποστολικότητα, συνεπώς, και η Καθολικότητα της Εκκλησίας διά του Αγίου Πνεύματος διατηρούν την ενότητα και τη συνέχεια του αυθεντικού Ευαγγελικού μηνύματος.


[1] Χ. Τερέζη, «Η Ορθοδοξία και ο σεβασμός της ανθρώπινης προσωπικότητας» στο Η Ορθοδοξία ως Πολιτισμικό Επίτευγμα και τα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου, ΕΑΠ, Πάτρα 2003

[2] Ι. Μάγιεντορφ, Βυζαντινή Θεολογία, Ίνδικτος, Αθήνα 2010.

[3] 055-070 15 _Layout 1 (impaphou.org)

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS ΓΙΑ ΣΥΝΕΧΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΣΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ