Για τις προκλήσεις, αλλά και τις προοπτικές της ελληνικής Σλαβολογίας του 21ου αιώνα, μιας δυσχερούς εποχής για τις ανθρωπιστικές σπουδές, τη συμβολή των σλαβικών σπουδών στη συνεργασία μεταξύ των λαών, τους ισχυρούς πνευματικούς δεσμούς μεταξύ Ελλήνων και Σλάβων, για το τι μας φέρνει κοντά, αλλά και τι μας απομακρύνει από αυτούς μίλησε στο orthodoxia.info η Πρόεδρος του Τμήματος Ρωσικής Γλώσσας και Φιλολογίας και Σλαβικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Τατιάνα Μπορίσοβα.
-Ποιες είναι οι κυριότερες προκλήσεις, αλλά και οι προοπτικές για τη σλαβολογία του 21ου αιώνα, όπως είναι και ο τίτλος της Πανελλαδικής Σλαβολογικής Διημερίδας που συνδιοργάνωσε πρόσφατα το Τμήμα σας με την Ένωση Ελλήνων Σλαβολόγων;
Η μέχρι σήμερα ερευνητική παραγωγή των Ελλήνων Σλαβολόγων κατόρθωσε να κάνει γνωστό στην Ελλάδα τον σλαβικό κόσμο, να τεκμηριώσει και να παρουσιάσει τις διαχρονικές ιστορικές του σχέσεις με τον ελληνισμό και να εμπεδώσει την επιστημονική αυτοδυναμία της Σλαβολογίας. Οι προοπτικές του εν λόγω πεδίου αφορούν τη δυνατότητα διεύρυνσης της ερευνητικής στόχευσης των νέων επιστημόνων και τη συστηματική παραγωγή στους επιμέρους τομείς της γλωσσολογίας, της γραμματείας, του πολιτισμού, της ιστορίας καθενός από τους σλαβικούς λαούς. Η πρόκληση, συνεπώς, για την ελληνική Σλαβολογία του 21ου αιώνα έγκειται όχι μόνον στη διατήρηση, σε χαλεπούς για τις ανθρωπιστικές σπουδές καιρούς, των ήδη κεκτημένων της ελληνικής σλαβολογικής έρευνας στο διεθνές επιστημονικό στερέωμα, αλλά και στην κατάδειξη της δυναμικής της με περαιτέρω ανάπτυξη και παραγωγή πρωτότυπων ερευνητικών επιτευγμάτων.
-Σε ένα διαρκές μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, με ποικίλες κρίσεις (πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές) πώς οι σλαβικές σπουδές μπορούν να συμβάλλουν στη συνεργασία μεταξύ των λαών;
Οι σλαβικές σπουδές, ως κλάδος των ανθρωπιστικών επιστημών, έχουν ευρύ, πολυσχιδές περιεχόμενο. Η επιστημονική μελέτη της λογοτεχνίας, του πολιτισμού και της ιστορίας, εν προκειμένω των λαών του σλαβικού κόσμου, καλλιεργεί τον σεβασμό απέναντι στα πολιτισμικά δημιουργήματα και τις παραδόσεις όλων των εποχών των λαών αυτών και, συνακόλουθα, προάγει την αναγνώριση της ανάγκης για διεθνή συνεργασία και διαπολιτισμικό διάλογο. Ομοίως, η κατανόηση της σημασίας που έχει η γλώσσα για τα έθνη, της θέσης που αυτή κατέχει στον πολιτισμό ενός λαού, αλλά και η εκτίμηση και ο σεβασμός της γλώσσας του «άλλου», στοιχεία που εγγράφονται στο πεδίο της γλωσσικής έρευνας του εν λόγω κλάδου, αποτελούν αναντίρρητα θεμελιώδεις προϋποθέσεις για αρμονική συμβίωση και ειρηνική συνύπαρξη.
-Γενιές και γενιές Ελλήνων έχουν μεγαλώσει και συνεχίζουν να μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι υπάρχουν στενοί δεσμοί με τους σλαβικούς λαούς, κυρίως λόγω της κοινής πίστης. Πόσο ισχύει αυτή η άποψη; Είναι πραγματικοί αυτοί οι δεσμοί;
Είναι αδιαμφησβήτητο πως οι ισχυροί πνευματικοί δεσμοί των Σλάβων με τον ελληνισμό, στοιχείο καθοριστικό για τη διαμόρφωση της ταυτότητάς τους, συνδέονται άμεσα με τον εκχριστιανισμό τους, από τον 9ο αιώνα, και τη σταδιακή ένταξή τους στην πολιτισμική παράδοση του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Η μελέτη της σλαβικής γραμματείας καταδεικνύει την άμεση σύνδεση αυτής, στην αρχική της φάση τουλάχιστον, με την αντίστοιχη ελληνική γραμματεία.
-Τι μας ενώνει τελικά με τους σλαβικούς λαούς και τι μας χωρίζει;
Οι ανθρωπιστικές σπουδές, τις οποίες υπηρετώ, ασχολούνται εξ αντικειμένου με καθολικές πολιτισμικές έννοιες που ενώνουν τους λαούς. Εκτός των αποδεδειγμένων ιστορικών δεσμών των Σλάβων με τον ελληνικό κόσμο, στους οποίους ήδη αναφερθήκαμε, αλλά και τη συμβολή, μεταγενέστερα, Σλάβων φιλελληνιστών στον ελληνικό Αγώνα της Ανεξαρτησίας, είναι γνωστό πως η Ελλάδα σήμερα καλλιεργεί και προάγει συστηματικά άριστες διμερείς σχέσεις συνεργασίας στα πεδία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης με όλα τα σλαβικά κράτη.
-Ποιες είναι οι δράσεις του Τμήματος που ενισχύουν την εξωστρέφειά του και συμβάλλουν στην προώθηση των σλαβικών σπουδών στην Ελλάδα, αλλά και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει;
Διοργάνωση διεθνών συνεδρίων, με τη συμβολή διακεκριμένων επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό, συμμετοχή σε επιστημονικά προγράμματα με καταξιωμένα ερευνητικά Ιδρύματα, προγράμματα Erasmus και Civis που προάγουν την κινητικότητα των φοιτητών και του προσωπικού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και συμμετοχή σε διατμηματικά μεταπτυχιακά προγράμματα είναι μερικές από τις καίριες δράσεις που το πανεπιστημιακό μας Τμήμα υλοποιεί με στόχο τη διασφάλιση της εξωστρέφειάς του και την προώθηση των σλαβικών σπουδών. Σε πείσμα των καιρών μας που θέλουν τις ανθρωπιστικές σπουδές υποβαθμισμένες σε παγκόσμια κλίμακα, το Τμήμα μας έχει καταφέρει να διαθέτει πιστοποιημένο από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης πρόγραμμα σπουδών πλήρως συμμορφούμενο με τις αρχές Διασφάλισης Ποιότητας του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, και να παρέχει στους αποφοίτους του τα επαγγελματικά δικαιώματα των κλάδων Ξένων Γλωσσών και Φιλολογικών Σπουδών, σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 85/2022. Η διαρκής και ποιοτική ερευνητική παραγωγή, αλλά και η μέριμνα για την ενίσχυση του επαγγελματικού προφίλ των αποφοίτων μας είναι οι κυριότερες προκλήσεις στις οποίες καλούμαστε να ανταποκριθούμε. Πρόσθετη ευθύνη προς τούτο συνιστά το έντονο ενδιαφέρον του σπουδαστικού κοινού για το Τμήμα μας, αμείωτο κατά τη δεκαπενταετή πορεία του, όπως μαρτυρεί η κάλυψη του συνόλου των κατ’ έτος προσφερόμενων θέσεων για σπουδές σε αυτό.
