Νέο διοικητικό έτος άρχισε στις Καρυές για το Άγιον Όρος, με τους αντιπροσώπους των Μονών Βατοπαιδίου, Κουτλουμουσίου, Καρακάλλου και Σταυρονικήτα να αναλαμβάνουν τη διαχείριση των καθημερινών υποθέσεων της Αθωνικής Πολιτείας.
Η καθιερωμένη αλλαγή της Ιεράς Επιστασίας πραγματοποιήθηκε στις 14 Ιουνίου 2026, μετά τη δοξολογία που τελέστηκε στον Ιερό Ναό του Πρωτάτου.
Ακολούθησε η παράδοση και παραλαβή του εκτελεστικού οργάνου της Ιεράς Κοινότητας, το οποίο ανανεώνεται κάθε χρόνο σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη και το ιδιαίτερο καθεστώς αυτοδιοίκησης του Αγίου Όρους.
Την απερχόμενη Λαυρεωτική Επιστασία, της οποίας προΐστατο ο Γέρων Αβραάμ από την Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας, διαδέχθηκε η Βατοπαιδινή τετράδα.
Καθήκοντα Πρωτεπιστάτη ανέλαβε ο Γέρων Γεώργιος από την Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου. Μαζί του συμμετέχουν στην Επιστασία οι αντιπρόσωποι των Ιερών Μονών Κουτλουμουσίου, Καρακάλλου και Σταυρονικήτα.
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στην εναλλαγή προσώπων. Αποτελεί μέρος ενός διοικητικού συστήματος στο οποίο οι είκοσι κυρίαρχες μονές του Αγίου Όρους συμμετέχουν εκ περιτροπής στη διαχείριση των κοινών υποθέσεων.
Η καθημερινή διοίκηση στις Καρυές
Η Ιερά Επιστασία λειτουργεί ως το εκτελεστικό όργανο της Ιεράς Κοινότητας, στην οποία εκπροσωπούνται και οι είκοσι μονές.
Τα τέσσερα μέλη της συνεδριάζουν στο κτίριο της Ιεράς Κοινότητας στις Καρυές και αναλαμβάνουν την εφαρμογή των αποφάσεων που λαμβάνονται για τη λειτουργία της μοναστικής πολιτείας.
Στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται η διεκπεραίωση των τρεχουσών διοικητικών υποθέσεων, η επικοινωνία με τις αρμόδιες αρχές και η διαχείριση θεμάτων που συνδέονται με τη λειτουργία του Αγίου Όρους.
Η Επιστασία υπογράφει και σφραγίζει επίσης τα διαμονητήρια, τις ειδικές άδειες που απαιτούνται για την είσοδο και την παραμονή των προσκυνητών στην Αθωνική Πολιτεία.
Ο Πρωτεπιστάτης προεδρεύει του τετραμελούς οργάνου, χωρίς όμως να ασκεί μόνος τη διοίκηση. Η λειτουργία της Επιστασίας παραμένει συλλογική, στο πλαίσιο της μακράς αγιορείτικης παράδοσης.
Ο κύκλος των πέντε τετράδων
Οι είκοσι μονές έχουν χωριστεί σε πέντε τετράδες, καθεμία από τις οποίες αναλαμβάνει την Ιερά Επιστασία για έναν χρόνο.
Η πρώτη ομάδα έχει επικεφαλής τη Μεγίστη Λαύρα και περιλαμβάνει ακόμη τις Μονές Δοχειαρίου, Ξενοφώντος και Εσφιγμένου.
Η δεύτερη, η οποία ανέλαβε τη νέα θητεία, συγκροτείται από τις Μονές Βατοπαιδίου, Κουτλουμουσίου, Καρακάλλου και Σταυρονικήτα.
Στην τρίτη τετράδα συμμετέχουν οι Μονές Ιβήρων, Παντοκράτορος, Φιλοθέου και Σίμωνος Πέτρας, ενώ την τέταρτη αποτελούν οι Μονές Χιλανδαρίου, Ξηροποτάμου, Αγίου Παύλου και Γρηγορίου.
Ο κύκλος συμπληρώνεται από την πέμπτη τετράδα, στην οποία εντάσσονται οι Μονές Διονυσίου, Ζωγράφου, Αγίου Παντελεήμονος και Κωνσταμονίτου.
Ο αντιπρόσωπος της πρώτης μονής κάθε ομάδας αναλαμβάνει τα καθήκοντα του Πρωτεπιστάτη. Με αυτόν τον τρόπο, η πρωτεπιστασία περνά διαδοχικά από τη Μεγίστη Λαύρα, το Βατοπαίδι, τη Μονή Ιβήρων, τη Μονή Χιλανδαρίου και τη Μονή Διονυσίου.
Η σερβική Μονή Χιλανδαρίου είναι η μοναδική μη ελληνική από τις πέντε μονές που ηγούνται των τετράδων και ο αντιπρόσωπός της αναλαμβάνει την πρωτεπιστασία μία φορά σε κάθε πενταετή κύκλο.
Στο Άγιον Όρος λειτουργούν ακόμη η βουλγαρική Μονή Ζωγράφου και η ρωσική Μονή Αγίου Παντελεήμονος, οι οποίες συμμετέχουν στην πέμπτη τετράδα υπό την ηγεσία της Μονής Διονυσίου.
Ρίζες στο Τυπικό του 1783
Η μορφή της κεντρικής διοίκησης του Αγίου Όρους συνδέεται με το Τυπικό του 1783, το οποίο θεσπίστηκε επί Οικουμενικού Πατριάρχη Γαβριήλ Δ΄.
Οι διατάξεις του καθόρισαν τον μηχανισμό της ετήσιας εναλλαγής και τη συμμετοχή των μονών στη διοίκηση, διαμορφώνοντας ένα σύστημα που εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα.
Η μονοετής θητεία της Βατοπαιδινής Επιστασίας θα ολοκληρωθεί με την επόμενη παράδοση και παραλαβή, όταν τη διοίκηση θα αναλάβει η τετράδα της Ιεράς Μονής Ιβήρων.
