Το Ευαγγελικό ανάγνωσμα (Ματθ. 17:14-23) της σημερινής Θείας Λειτουργίας, μάς παρουσιάζει ένα βαθύτατο πνευματικό μάθημα: την ανάγκη της πίστης, της προσευχής και της νηστείας για την αντιμετώπιση των σκοτεινών πνευματικών δυνάμεων που δοκιμάζουν τον άνθρωπο.
Ένας πατέρας πλησιάζει τον Ιησού και πέφτει στα γόνατα, παρακαλώντας Τον για το παιδί του που βασανίζεται σκληρά από δαιμονική επιρροή. Οι μαθητές προσπάθησαν να το θεραπεύσουν, αλλά δεν τα κατάφεραν.
Ο Χριστός τούς ελέγχει αυστηρά για την απιστία τους και προσθέτει μια σημαντική φράση: «Αυτό το είδος (των δαιμόνων) δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία» (Ματθ. 17:21).
Ο Χριστός αποκαλύπτει ότι οι πνευματικές δυνάμεις του σκότους, δεν υποχωρούν παρά μόνο με έντονη προσευχή και νηστεία, σωματική και πνευματική, δηλαδή έμπρακτη και ελεύθερη αυτοπαράδοση του ανθρώπου στον Θεό.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ανθρώπινη προσπάθεια ή τεχνική, ένα είδος «μαγικής» διαδικασίας, αλλά για αγώνα πνευματικό ένωσης με τον Θεό, που προϋποθέτει άσκηση για καθαρότητα καρδιάς και ταπείνωση.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την φράση εξηγεί: «Δεν είπε απλώς “με πίστη”, αλλά υπέδειξε και το μέσον για να δυναμώσει η πίστη: την προσευχή και τη νηστεία. Αυτά τα δύο είναι όπλα πνευματικά, γιατί κάνουν τον άνθρωπο ταπεινό και δεκτικό της χάριτος του Θεού» (Εις το Ματθαίον, PG 58, 547).
Ο Μέγας Βασίλειος συμπληρώνει: «Η νηστεία είναι όπλο πνευματικό, καταστροφή των δαιμόνων, σύμμαχος της προσευχής στηρίζει τη σωφροσύνη, γεννά τη σύνεση, καθαρίζει την καρδιά» (Περί νηστείας, PG 31, 168C).
Ενώ ο συμπολιούχος μας Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς τονίζει: «Η νηστεία και η προσευχή δεν είναι μέσα για να πείσουμε τον Θεό, αλλά για να καθαρίσουμε τον νου μας ώστε να δεχθεί τη χάρη Του» (Ομιλία ΚΑ ́, ΕΠΕ 9, 232).
Με όλα τα παραπάνω φανερώνεται ότι ο Χριστός υποδεικνύει ως πηγή πνευματικής δύναμης τον ελεύθερο εσωτερικό πνευματικό αγώνα.
Η προσευχή είναι η αναπνοή της ψυχής, που οδηγεί στην αληθινή σχέση με τον Θεό. Η νηστεία είναι η αποδοχή του σταυρού της εγκράτειας, η άσκηση της ελευθερίας μας από τα χοϊκά. Μαζί, γίνονται πνευματικός μηχανισμός και θαρισμού και θείας φώτισης.
Τελικά, η παραπάνω φράση του Χριστού (Ματθ. 17:21) δεν υποδηλώνει απόρριψη των μαθητών, αλλά αποτελεί οδοδείκτη τόσο για εκείνους, όσο και για όλους μας. Ας μην απογοητευόμαστε όταν νιώθουμε αδύναμοι πνευματικά, αλλά ας αγωνιζόμαστε να τηρούμε την εντολή Του: προσευχή και νηστεία.
Τότε θα έχουμε τη δύναμη να νικάμε τα πάθη, να λυτρώνουμε τις υπάρξεις μας και να γινόμαστε αληθινοί μαθητές Του.
*Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε το Σάββατο 16 Αυγούστου 2025 στην εφημερίδα Θεσσαλονίκη.