Ένας «καρπός» της δημιουργικής συνεργασίας της Εκκλησίας με την ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά και την πολιτεία, η Επώνυμη Έδρα με τίτλο «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος – Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)», ιδρύθηκε σήμερα, σε ειδική τελετή, στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη, Βαρθολομαίου.
«Εμπνευσμένο εγχείρημα και άγια πρωτοβουλία» χαρακτήρισε ο κ. Βαρθολομαίος την ίδρυση της συγκεκριμένης Έδρας, επισημαίνοντας ότι φέρει δικαίως το όνομα ενός ανθρώπου για τον οποίο «χρησιμοποιήσαμε και χρησιμοποιούμε ως απόσταγμα καρδίας τη λέξη ‘φίλος’, του μακαριστού μητροπολίτη Δράμας κυρού Παύλου του Ποντίου».
“Η καρδιά του χτυπούσε στον ρυθμό του κεμεντζέ”
Εκφράζοντας τη βαθιά του συγκίνηση, ο Οικουμενικός Πατριάρχης μίλησε για την προσωπικότητα του μακαριστού ιεράρχη. «Ο Δράμας Παύλος εκφράζει την αυθεντική μορφή της ιεράς διπλοϊδος Εκκλησίας και Γένους. Ζούσε το μεγαλείο και ταυτόχρονα τη σεμνότητα της Ρωμηοσύνης. Η καρδιά του χτυπούσε στον ρυθμό του κεμεντζέ», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης τόνισε, ακόμη, τη διάθεση φιλίας, σεβασμού και αγάπης προς την ιστορία που διέπνεε τον μακαριστό μητροπολίτη, επισημαίνοντας ότι «ως γνήσιος Ρωμηός, γνώριζε καλά ότι η λατρεία της Ρωμηοσύνης ουδόλως συνεπάγεται έχθρα εναντίον οποιουδήποτε αλλογενούς και αλλοφύλου προσώπου και κρατικού θεσμού, αλλά ακριβώς επειδή η Ρωμηοσύνη είναι εμποτισμένη στο DNA της από την ιδέα και αρετή της οικουμενικότητας ως παιδεία και νοοτροπία, γνωρίζει καλά μόνο να αγαπά και να συνυπάρχει ειρηνικά και εν αδελφοσύνη».
Κλείνοντας την ομιλία του, ο κ. Βαρθολομαίος προέτρεψε τους διδάσκοντες της Έδρας, αλλά και τους φοιτητές να μη μνημονεύεται μόνο το όνομα του κυρού Παύλου, αλλά και το παράδειγμά του, «το υπόδειγμα βίου και πολιτείας να διδάσκεται ως υπόδειγμα ευπατρίδου Ρωμηού, ως αληθώς γνήσιου Ορθοδόξου και μάλιστα κληρικού, μακράν αγγυλώσεων και στενοτήτων, παρακαταθήκη ενθέου βιοτής παραδοσιακής, ούτε συντηρητικής, ούτε μοντέρνας και ξενοεισάκτου».
“Η ιστορία συνομιλεί με τη θεολογία και τον πολιτισμό”
«Ουσιαστικό και συμβολικά σημαντικό βήμα» χαρακτήρισε την ίδρυση της Επώνυμης Έδρας ο Πρύτανης του ΑΠΘ, Καθηγητής Κυριάκος Αναστασιάδης. «Πρόκειται για μία ακαδημαϊκή πρωτοβουλία που ανοίγει νέους δρόμους στη μελέτη και την ερμηνεία της ιστορικής μας διαδρομής. Εδώ, το παρελθόν συναντά το παρόν· η επιστημονική έρευνα συναντά τη μνήμη, η ιστορία συνομιλεί με τη θεολογία και τον πολιτισμό και ο Ελληνισμός της Ανατολής αναδεικνύεται ως δυναμικό, δημιουργικό και διαχρονικό στοιχείο της παγκόσμιας ιστορίας», επισήμανε ο κ. Αναστασιάδης, συμπληρώνοντας ότι «με την ίδρυση αυτής της Έδρας, το Πανεπιστήμιό μας επιβεβαιώνει έμπρακτα τον ρόλο του ως θεματοφύλακα της ιστορικής μνήμης, αλλά και ως ζωντανού χώρου επιστημονικής δημιουργίας και διαλόγου».
Ο Πρύτανης του ΑΠΘ υπογράμμισε, επίσης, ότι η ίδρυση της Επώνυμης αυτής Έδρας «τιμά το πολυσχιδές και διαχρονικό έργο του μακαριστού μητροπολίτη Δράμας Παύλου που υπηρέτησε με συνέπεια και όραμα την Εκκλησία, τον πολιτισμό και την επιστήμη».
Απευθυνόμενος στον κ. Βαρθολομαίο, ο κ. Αναστασιάδης επισήμανε τη διαχρονική συμβολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο «ως πνευματικό και διοικητικό κέντρο της Ορθοδοξίας, υπήρξε διαχρονικά ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, διατηρώντας την ενότητα, την παράδοση και τη συνέχεια του Ελληνισμού στην Ανατολή και καθοδηγώντας τις κοινότητες όχι μόνο πνευματικά, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο έδρασαν και πορεύτηκαν μέσα στον χρόνο και τον χώρο».
«Η Επώνυμη αυτή Έδρα εντάσσεται στον ακαδημαϊκό κι ερευνητικό προσανατολισμό της Σχολής μας», ανέφερε στον χαιρετισμό του ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, π. Αθανάσιος Γκίκας, ενώ, απευθυνόμενος στον Οικουμενικό Πατριάρχη, επισήμανε ότι «η παρουσία Σας σήμερα εδώ ενισχύει το ακαδημαϊκό κύρος της Σχολής μας».
«Το Τμήμα αποφάσισε ομόφωνα την ίδρυση της Επώνυμης Έδρας για την εκκλησιαστική ιστορία και τον πολιτισμό του Ελληνισμού της Ανατολής και θα συμβάλει με όλες τις δυνάμεις του ώστε να επιτελέσει τον σκοπό της και να φανεί αντάξια του μακαριστού μητροπολίτη Δράμας Παύλου», υπογράμμισε ο Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Ηλίας Ευαγγέλου.
Τη στήριξη της ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας σε δράσεις που ενισχύουν την Παιδεία, την ιστορική μνήμη και την πνευματική κληρονομιά και αναδεικνύουν τον ρόλο του δημόσιου Πανεπιστημίου μετέφερε ο αρμόδιος για την Ανώτατη Εκπαίδευση Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Νικόλαος Παπαϊωάννου.
Ο κ. Παπαϊωάννου χαρακτήρισε τη Θεολογική Σχολή ως «κόσμημα των Θεολογικών Σχολών», συμπληρώνοντας ότι «το ΑΠΘ και η Θεολογική Σχολή, τιμώντας το παρελθόν, καταδεικνύουν ότι το μέλλον προμηνύεται λαμπρό».
“Φλογερός ιεράρχης”
Ο Υφυπουργός Εσωτερικών (τομέας Μακεδονίας- Θράκης), Κωνσταντίνος Γκιουλέκας, επισήμανε ότι η συγκεκριμένη Έδρα φέρει το όνομα ενός «φλογερού ιεράρχη». Ακόμη, έκανε λόγο για τους άρρηκτους δεσμούς μεταξύ Θεσσαλονίκης και Κωνσταντινούπολης και, απευθυνόμενος στον Οικουμενικό Πατριάρχη, τόνισε ότι «έρχεστε σε μία πόλη όπου δεν μπορούμε απλά να σας καλωσορίσουμε στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας. Σας καλωσορίζουμε στη δική σας πόλη».
«Η Έδρα δεν ιδρύεται μόνο για να τιμήσει το πρόσωπο του μακαριστού μητροπολίτη, αλλά και αυτό που υπηρέτησε, με το βλέμμα όμως στο μέλλον, όχι στο παρελθόν», υπογράμμισε ο Γ.Γ. Θρησκευμάτων, Γιώργος Καλαντζής.
«Το έργο του μακαριστού μητροπολίτη αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για την επιστήμη και την Εκκλησία», ανέφερε ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, Φιλόθεος, στον δικό του χαιρετισμό, μιλώντας για τη σημασία της Έδρας για τη νέα γενιά ερευνητών. Ο κ. Φιλόθεος επισήμανε, ακόμη, ότι η μητρόπολη Θεσσαλονίκης συνεργάζεται πάντοτε αρμονικά με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και για αυτό «συμμετέχει και επιχορηγεί την ίδρυση αυτής της Έδρας, αναγνωρίζοντας τη σημασία της τόσο για τη μελέτη της εκκλησιαστικής ιστορίας και του πολιτισμού του Ελληνισμού της Ανατολής, όσο και για τη σπουδαιότητα που θα έχει στη νέα γενιά ερευνητών και φοιτητών».
“Η Έδρα είναι υπόσχεση ότι η μνήμη δεν θα σωπάσει ξανά”
«Η Έδρα αυτή δεν είναι απλά ένας επιστημονικός θερσμός, είναι υπόσχεση ότι η μνήμη δεν θα σωπάσει ξανά», τόνισε ο μητροπολίτης Νεαπόλεως, Βαρνάβας. Αναφερόμενος στον μακαριστό μητροπολίτη Δράμας Παύλο, ο κ. Βαρνάβας ανέφερε ότι «δεν υπήρξε μόνο συνοδοιπόρος στον εκκλησιαστικό βίο, αλλά και φίλος ζωής. Δεν αγάπησε την εξουσία, αγάπησε τον άνθρωπο. Αγαπησε τη Ρωμηοσύνη όχι ως ρομαντική μνήμη, αλλά ως ευθύνη».
«Σήμερα αποδεικνύουμε ότι μπορούμε να συνεργαζόμαστε και να δημιουργούμε θαύματα», υπογράμμισε ο μητροπολίτης Νέας Κρήνης, Ιουστίνος, χαρακτηρίζοντας τη σημερινή μέρα ως «μέρα χαράς και πανηγυριού, η οποία σφραγίζεται με την παρουσία του Πατριάρχη του Γένους που γνωρίζει όσο κανείς άλλος κάθε σπιθαμή των πατρίδων της Ανατολής, που γνωρίζει να αγγίζει τα ερείπια και να τους χαρίζει ζωή».
«Η συλλογική ευθύνη, το χρέος και οι μνήμες του Γένους επέβαλαν τη δημιουργία της Έδρας», τόνισε από την πλευρά του ο μητροπολίτης Φαναρίου, Αγαθάγγελος, αναφέροντας ότι «η Αποστολική Διακονία είναι έτοιμη σε συνεργασία με την ελληνική πολιτεία, τη Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων, το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την ακαδημαϊκή κοινότητα να προχωρήσουμε σε παρόμοιες εκπαιδευτικές δράσεις σε Πανεπιστήμια της Ευρώπης και όλης της οικουμένης για την ανάδειξη της ποντιακής και μικρασιατικής κληρονομιάς».
Λίγα λόγια την Επώνυμη Έδρα
Η Επώνυμη Έδρα με τίτλο «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος – Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)» ιδρύθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων, τις Ιερές Μητροπόλεις Θεσσαλονίκης, Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς, καθώς και την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Η Έδρα λειτουργεί στο Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής και έχει, μεταξύ άλλων, σκοπό την προαγωγή της επιστημονικής έρευνας και διδασκαλίας στην εκκλησιαστική ιστορία και τον πολιτισμό του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας), προσελκύοντας φοιτητές και ερευνητές και συνάπτοντας συνεργασίες με επιστημονικούς και πολιτισμικούς φορείς της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Επίσης, στόχος της Έδρας είναι η μελέτη περιοχών, όπως η Καππαδοκία, η Ιωνία, ο Πόντος και η Παρευξείνια Ζώνη, καθώς και της προσφυγικής μνήμης, της πνευματικής ζωής, της εκκλησιαστικής οργάνωσης και της πολιτισμικής παρουσίας των Ελλήνων στις περιοχές αυτές.
Μέσα από το ερευνητικό και εκπαιδευτικό της έργο, η Έδρα φιλοδοξεί να ενισχύσει περαιτέρω τον ρόλο του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου ως διεθνούς κέντρου αναφοράς για τη μελέτη της βυζαντινής και νεότερης εκκλησιαστικής ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Οικουμενικού Ελληνισμού.
Η Έδρα θα υποστηρίζεται με ετήσια χρηματοδότηση από τους συμβαλλόμενους εκκλησιαστικούς φορείς και σύντομα θα στελεχωθεί με μέλος Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού, με ειδίκευση στην Εκκλησιαστική Ιστορία και τον Πολιτισμό του Ελληνισμού της Ανατολής.
