Δεύτερη Κυριακή των Νηστειών και η Εκκλησία μας εορτάζει ένα μεγάλο Πατέρα, θεολόγο και διδάσκαλο, τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, τον Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης.
Ο άγιος Γρηγόριος ήταν γόνος αριστοκρατικής οικογένειας της Μικράς Ασίας, ο ίδιος όμως γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1296 και έτυχε εξαιρετικής μόρφωσης συνδυάζοντας αρμονικά την κλασική με τη θεολογική παιδεία. Αυτός ο διακριτικός συσχετισμός της φιλοσοφίας και της θεολογίας που κατόρθωσε ο Γρηγόριος υπήρξε καθοριστικός για τη μετέπειτα εκκλησιαστική δράση του.
Ο Γρηγόριος ως ασκητικός χαρακτήρας ποθούσε την ηρεμία και την ησυχία της μοναχικής ζωής. Η αγάπη του για την άσκηση τον έκανε να καταφύγει στη Θράκη και συγκεκριμένα στο όρος Παπίκιο. Έπειτα, πήγε στο Άγιον Όρος όπου βίωσε ουσιαστικά την ανόθευτη ησυχαστική παράδοση και την πράξη της νοεράς προσευχής.
Ο άγιος Γρηγόριος έζησε σε δύσκολες εποχές, βίωσε διωγμούς και εξορίες, κατηγορήθηκε από πολλούς ως καινοτόμος, όμως δεν κάμφθηκε. Είναι γνωστό ότι πέρασε ένα διάστημα ως αιχμάλωτος των Τούρκων μεταφερόμενος από τόπο σε τόπο (Λάμψακο, Προύσα, Νίκαια).
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς κατόρθωσε να αντιμετωπίσει με επιτυχία τον κίνδυνο του δυτικού σχολαστικισμού και προστάτευσε την Ορθόδοξη Εκκλησία και την αλήθεια που αυτή εκφράζει από κάθε είδους νόθευση.
Ο Γρηγόριος υπήρξε φωστήρας φαεινός της Ορθοδοξίας, γιʼ αυτό και δε δίστασε να συγκρουστεί με το Βαρλαάμ τον Καλαβρό, ένα λόγιο μοναχό και θεολόγο της δύσης που ήρθε από την Καλαβρία, την Ιταλία, για να πολεμήσει το κίνημα του Ησυχασμού.
Ο άγιος Γρηγόριος ως υπερασπιστής του Ησυχασμού δίδασκε, ότι ο άνθρωπος μπορεί να δει το άκτιστο φως του Θεού, το φως που είδαν οι τρεις Μαθητές του Χριστού στο όρος Θαβώρ, μέσω της άσκησης και της νοεράς προσευχής. Τόνιζε επίσης, ότι η νίψη και η άσκηση αποτελούν παράδοση της Εκκλησίας.
Ο Βαρλαάμ ως σχολαστικιστής ήταν αρκετά επηρεασμένος από τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Κατηγορούσε τους Ησυχαστές ως αιρετικούς και τους χαρακτήριζε «ομφαλοσκόπους» επειδή επικέντρωναν το βλέμμα τους στο σημείο της καρδιάς κατά την ώρα της προσευχής.
Ο Βαρλαάμ δε μπορούσε να κατανοήσει ότι ο άνθρωπος μπορεί να προσεγγίσει, να ενωθεί με το Θεό και να δει τη δόξα Του, όταν καθαρθεί από τα πάθη του, όταν φωτισθεί από την αδιάκοπη νοερά προσευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με». Θεωρούσε, δυστυχώς, ότι «η δια της νοεράς προσευχής και της νίψεως θεοπτία είναι ακατανόητη και βλάσφημη».
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς είναι το πρόσωπο εκείνο που κατάφερε να διασώσει τον Ησυχασμό από τον κίνδυνο της «θεολογικής δυτικής καταιγίδας». Είναι ο θεμελιωτής της Ορθόδοξης διδασκαλίας για τις άκτιστες ενέργειες του Θεού.
Ο άγιος Γρηγόριος είναι ο σπουδαίος θεολόγος – συγγραφέας που δίδαξε ότι η ουσία του Θεού είναι απρόσιτη, άγνωστη, ακατάληπτη και δε μεταδίδεται. Είναι ο μεγάλος Ορθόδοξος θεολόγος που διατράνωσε ότι οι άκτιστες ενέργειες απορρέουν από τη θεία φύση και έχουν τη δύναμη να θεώσουν τον άνθρωπο.
Η θεολογία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά αναγνωρίστηκε από την Εκκλησία ως ορθή και πατερική και επικυρώθηκε επίσημα μέσω μιας σειράς Συνόδων που έλαβαν χώρα στην Κωνσταντινούπολη (1341, 1347, 1351).
Ο άγιος Γρηγόριος ως Αρχιεπίσκοπος ανέπτυξε έντονη ποιμαντική δράση και εργάστηκε άοκνα για την πνευματική πρόοδο των Χριστιανών της Θεσσαλονίκης μέχρι την κοίμησή του, στις 14 Νοεμβρίου του 1359.
Αγαπητοί μου.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς υπήρξε μια κορυφαία πνευματική προσωπικότητα. Ένας λαμπρός αστέρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς είναι ο «βαθύγνωμος θεολόγος» που δίδαξε τον τρόπο της προσευχής και της ασκήσεως δια της νίψεως.
Ο Αρχιεπίσκοπος της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος είναι ο διαπρεπής θεολόγος του Ησυχασμού που προτρέπει την κάθαρση από τα ψυχοκτόνα πάθη ώστε ο άνθρωπος να φωτισθεί και να φτάσει στη σωτηρία του, τη θέωση.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς είναι ο κατʼ εξοχήν εμπειρικός θεολόγος και μέγας διδάσκαλος της νοεράς προσευχής.
Κάθαρση, φωτισμός, θέωση.
Ας καθαρίσουμε την καρδιά μας από τα πάθη για να φωτισθεί ο νους από το Άγιον Πνεύμα.
Έτσι, μετανοιωμένοι και συνειδητοποιημένοι, θα οδηγηθούμε στον τελικό σκοπό, στην ένωση (κατά χάριν) με το Θεό.
Έτσι, θα οδηγηθούμε από το «κατʼ εικόνα» στο «καθʼ ομοίωσιν».