Ο Ιορδάνης είναι ένας από τους μεγαλύτερους ποταμούς στη Μέση Ανατολή, που βρίσκεται εντός του Λιβάνου, της Συρίας, της Ιορδανίας, του Ισραήλ και της Παλαιστίνης. Πηγάζει από το όρος Ερμών και σχηματίζεται με την συμβολή τριών πηγών (παραποτάμων), μιας από το βουνό αυτό στον Λίβανο, μιάς από την Καισάρεια του Φιλίππου (Πανειάδα) και μιάς άλλης από το ανάχωμα πάνω στο οποίο είχε οικοδομηθεί η πόλη Δαν.

Το βόρειο μέρος του ποταμού από το Ερμών μέχρι και τη θάλασσα της Γαλιλαίας αποτελεί τον Ανω Ιορδάνη. Ρέοντας από βορρά προς νότο, δια μέσω της αποξηραμένης σήμερα λίμνης Χούλα και της λίμνης της Τιβεριάδος, φτάνει στη κοιλάδα Γώρ, διαγράφοντας μαιάνδρους ανάμεσα σε πυκνές συστάδες από αγκάθια και τριβόλια, αναρριχητικά φυτά και θάμνους, πικροδάφνες, αλμυρίκια, ιτιές και λεύκες. Η Γώρ, είναι η αρχαία Σηγώρ, εκεί που κατά την αφήγηση του βιβλίου της Γενέσεως, ο Λωτ είδε ολόκληρη την περιοχή με τα άφθονα νερά του Ιορδάνη και την επέλεξε για να μεταφέρει εκεί τον καταυλισμό του (Γεν. 13,10-11).

Η πορεία του Ιορδάνη ακολουθεί μια διαδρομή βορρά-νότου τροφοδοτώντας αρχικά τη λίμνη Χούλα, τη Θάλασσα της Γαλιλαίας και τελικά τη Νεκρά Θάλασσα, όπου εκβάλλει. Η νότια διαδρομή μεταξύ της Θάλασσας της Γαλιλαίας και της Νεκράς Θάλασσας είναι περίπου 105 χλμ. Ο ποταμός τέμνεται από αρκετούς παραπόταμους, πολλοί από τους οποίους δεν έχουν διαρκώς νερό.

Πιο νότια, το έδαφος αλλάζει, με κλιματικές συνθήκες που προσεγγίζουν εκείνες της ερήμου. Σε αυτή την ξηρή και έρημη περιοχή, ο ποταμός αναλαμβάνει έναν πιο σημαντικό ρόλο, καθώς καθίσταται ο πιο σημαντικός παράγοντας για τη χλωρίδα και την πανίδα. Περίπου 6,5 χιλιόμετρα από τη λίμνη της Τιβεριάδας τον Ιορδάνη ενισχύει με τα νερά του ο παραπόταμος  Yarmuk, ο οποίος σηματοδοτεί το όριο μεταξύ Συρίας, Ιορδανίας και Ισραήλ . Από την περιοχή αυτή ρέει και καταλήγει να εκβάλει στη Νεκρά θάλασσα, το νοτιότερο δε αυτό κομμάτι του ποταμού αποτελεί τον Κάτω Ιορδάνη.

Η αρχαιότερη εξωβιβλική αναφορά στον Ιορδάνη εμφανίζεται στον αρχαίο αιγυπτιακό κείμενο Πάπυρος Αναστάσι, τον 13ο αι.π.Χ., όπου δίνονται συμβουλές για την ασφαλή διάσχισή του. Από την εποχή της βιβλικής ιστορίας αποτελεί το φυσικό σύνορο ανάμεσα στην  ανατολική και δυτική Παλαιστίνη. Η κοιλάδα του Κάτω Ιορδάνη έχει πλούσια κληρονομιά σε μια σειρά διαδοχικών ιστορικών περιόδων:  στους προϊστορικούς χώρους των πρώτων αστικών οικισμών, στη Βιβλική και  ελληνορωμαϊκή περίοδο με τις παράλληλες επιρροές των Ναβαταίων, καθώς και την χριστιανική και αραβική περίοδο.

Και ο ιστορικός Φλάβιος Ιώσηπος στα έργα του κάνει πολλές αναφορές στον ποταμό Ιορδάνη ή αλλιώς Ιόρδανο. Μεταξύ άλλων μνημονεύει τις πηγές του, στο σπήλαιο της πόλης Πανεάδος, από το οποίο «ἀνατέλλουσιν αἱ πηγαὶ τοῦ  Ἰορδάνου» και το όρος του Λιβάνου, καθώς και την θέση του στα ιστορικά γεγονότα από Μωυσέως έως και της κατακτησης της γης της επαγγελίας. Για τον Φίλωνα ο  Ἰορδάνης ως «κατάβασις ἑρμηνεύεται», γεγονός που ερμηνεύει ο Ωριγένης «Καταβαίνων γάρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕδωρ τὸ σωτήριον».

Ο ποταμός αναφέρεται ονομαστικά περίπου 180 φορές στα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης και 15 στην Καινή , και κατέχει μοναδική θέση σε αυτά, ως το συμβολικό όριο της γης που υποσχέθηκε ο Θεός στον λαό του και το μέρος της δράσης του Ιωάννη και της βάπτισης του Ιησού Χριστού.

Ξεκινώντας απο την Παλαιά Διαθήκη στην Πεντάτευχο ο Ιορδάνης αναφέρεται 3 φορές στο βιβλίο της Γενέσεως. Στο 13ο κεφάλαιο η βιβλική αφήγηση αναφέρει ότι όταν ο Αβραάμ και ο Λωτ αποφάσισαν να πορευθούν χωριστά, ο Λωτ επέλεξε την κοιλάδα του Ιορδάνη, που ποτιζόταν ολόκληρη μέχρι τη Σηγώρ και ήταν σαν παράδεισος, σαν την χώρα της Αιγύπτου(13:10).  Οι Πατριάρχες Αβραάμ και Ισαάκ, δεν είχαν ποτέ την  ευκαιρία να διασχίσουν τον Ιορδάνη, μόνο ο Ιακώβ, ταξίδεψε στην Χαράν, μεσω του Ιορδάνου , όπως μαρτυρείται στο  32ο κεφ. της Γενέσεως. Στο χωρίο αναφέρεται ότι στην προσευχή του προς το Θεό πέρασε τον Ιορδάνη έχοντας μόνο το ραβδί του.                                                                                                                Η τελευταία αναφορά του ποταμού στη Γένεση γίνεται στο 50ο κεφάλαιο, όταν ο Ιωσήφ επιστρέφοντας από την Αίγυπτο στη Χαναάν μαζί με πολυπληθή συνοδεία για να ενταφιάσει τον πατέρα του τον Ιακώβ, έφτασαν στο Αλώνι Ατάδ, που βρίσκεται απέναντι από τον Ιορδάνη, σταμάτησαν και τήρησαν εκεί επταήμερο πένθος. (50: 10-11).

Επόμενη αναφορά του ποταμού γίνεται στο βιβλίο των Αριθμών, όταν μετά την έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο, κατά τη διάρκεια του δεύτερου έτους περιπλάνησης τους, ο Μωυσής στέλνει δώδεκα κατασκόπους για να κατασκοπεύσουν τη Χαναάν. Οι κατάσκοποι, αφού εξερεύνησαν την χώρα για 40 ημέρες, επέστρεψαν και ανέφεραν ότι είναι πλούσια, με πόλεις οχυρωμένες και πολλούς λαούς να κατοικούν εκεί, μεταξύ αυτων και οι Χαναναίοι, που κατοικούσαν στα παραθαλάσσια και «στις όχθες του Ιορδάνη»( Αρ. 13:29).

Στο Δευτερονόμιο, ο Ιορδανης αναφέρεται ονομαστικά 26 φορές. Όταν ο λαός βρισκόταν ανατολικά του Ιορδάνη ο Μωυσής τους υπενθύμιζε συνεχώς τις υποσχέσεις του Κυρίου, ότι θα περάσουν τον ποταμό για να κατοικήσουν στη γη που τους υποσχέθηκε. Ένα μέρος της κοιλάδας του Ιορδάνη, στα ανατολικά, δόθηκε σε δυόμιση φυλές, ενώ το υπόλοιπο μέρος πέραν του Ιορδάνη, στα δυτικά, θα κατακτηθεί αργότερα. Ο Μωυσής προειδοποιεί τον λαό να μην λατρεύσει τα είδωλα και να τηρεί τους νόμους Του, για να ζήσουν πολλά χρόνια στη χώρα που θα πάρουν ως ιδιοκτησία τους, όταν περάσουν τον ποταμό.   Και ενώ ο Θεός είχε πεί στον Μωυσή ότι δεν θα διαβεί τον ποταμό Ιορδάνη (Δευτ. 31: 2), το βιβλικό κείμενο του Ιησού του Ναυή περιγράφει την άφιξη των φυλών του Ισραήλ στις όχθες του, την διέλευσή του, την διαίρεση της γης στα δυτικά και τη μεταχείριση των θησαυρών στα ανατολικά του.

Μετά τον θάνατο του Ιησού του Ναυή, οι ισραηλίτες κατέλαβαν τα περάσματα του Ιορδάνη απέναντι από τη Μωάβ (Κριτ.3,28) και δεν επέτρεπαν τη διέλευση άλλων λαών (7,24). Αργότερα όταν ο βασιλιάς Δαβίδ επέστρεφε στα Ιεροσόλυμα πέρασε και αυτός τον Ιορδάνη, ενώ ο βασιλιάς Σολομώντας είχε τα χυτήρια χαλκού για τα σκεύη του ναού, σε αργιλώδη περιοχή στην κοιλάδα του ιορδάνη (Α.Βασιλ.7,46).

Ο ποταμός αποτελούσε το φυσικό και πολιτικό όριο των φυλών και των βασιλειών, απέκτησε δε και ένα ιερό χαρακτήρα αφού στα θαυματουργά νερά του θεραπεύτηκε  από τη λέπρα ο αρχιστράτηγος του συριακού στρατού Νεεμάν, όπως τον είχε προστάξει ο Ελισσαίος, να βουτήξει επτά φορές το σώμα του εκεί για να γιατρευτεί και να καθαριστεί (Β΄Βασιλ 5,10-14). Από τον ιερό ποταμό πέρασαν και οι προφήτες Ηλίας και Ελισσαίος, όπως αναφέρεται στο βιβλικό κείμενο των Βασιλειών.

Στον Ιορδάνη αναφέρεται και ο προφήτης Ιερεμίας, μιλώντας για τη αλσύλιά του και τα άγρια ζώα, όπως λιοντάρια, που ζούσαν στις όχθες του, ενώ ο Ιεζεκιήλ στο όραμά του για τα ευεργετικά ύδατα του Ναού, λέγει ότι αυτά κατεβαίνουν στη κοιλάδα του Ιορδάνη και πέφτοντας στη νεκρά θάλασσα γλυκαίνουν τα νερά της. Το όραμα του Ιεζεκιήλ μας θυμίζει  τη διήγηση για τους ποταμούς του Παραδείσου, στην οποία ο κεντρικός ποταμός που πηγάζει από τον κήπο της Εδέμ πιστεύεται ότι είναι ο Ιορδάνης και ρέει μαζί με τους τρείς παραποτάμους του.

Στην Καινή Διαθήκη, ο ποταμός  και τα περίχωρά του, αναφέρονται συνολικά 15 φορές και στους 4 ευαγγελιστές. Αρχικά, στο 3ο κεφ. του Ευαγγελιστή Ματθαίου που γίνεται λόγος για τη δημόσια δράση του Ιωάννου του Βαπτιστή, ο οποίος κήρυττε στην έρημο της Ιουδαίας, συγκεκριμένα στην περιοχή που εκτείνεται στα βόρεια της Νεκράς θάλασσας και δυτικά του Ιορδάνη. Ο Ιωάννης διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία των ανθρώπων για τη έλευση του Σωτήρος Ιησού Χριστού. Το κήρυγμα μετανοίας του στην έρημο είχε προφητεύσει ο προφήτης Ησαϊας (40,3).

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς χωρίς να δίνει λεπτομέρειες για τον βίο του Ιωάννη, αναφέρει ότι  κατέφυγε και έζησε στην έρημο, όπου άσκησε τα καθήκοντα ενός προδρόμου, βαπτιστή και προφήτη. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται από τον Ευαγγελιστή Μάρκο, ο οποίος δείχνει επίσης την προσκόλληση του Ιωάννη στην έρημο πριν και κατά τη διάρκεια της διακονίας του. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης επικεντρώνει την δραστηριότητα του Προδρόμου στη χαμηλότερη κοιλάδα του Ιορδάνη.

Στον ποταμό Ιορδάνη ο Σωτήρας Χριστός βαπτίσθηκε από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, αγίασε τα ρείθρα του ποταμού και έγινε Θεοφάνεια, δηλ. φανέρωση της Αγίας Τριάδος. Απο την παρουσία του Κυρίου τα ύδατα του ποταμού εξεπλάγησαν, «εἴδοσάν σε ὕδατα καὶ ἐφοβήθησαν», «ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω». Γιατί όπως ερμηνεύει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Ποταμός  την  σήν οὐ  βαστάζει θεότητα·  ποταμὸς οὐ μετρεῖ, ὃν οὐρανὸς οὐ χωρεῖ· ὁ Ἰορδάνης οὐ λούει τὸν ἑαυτοῦ ποιητήν· τὸ ὕδωρ ἐπιγινώσκει τὸν πλάσαντα»· Ὁ Ἰορδάνης οὐ δέξεται· ἐγνώρισέ σε τὸν ποιητὴν, ἀνέτρεψε τὰ  ῥεῖθρα εἰς τὰ ὀπίσω, οὐ προβαίνει εἰς τὰ ἔμπροσθεν, ἀρνεῖται τὴν τάξιν. Η πηγή ύδαντος ζώντος, δηλ. ο Χριστός λούεται μέσα στον ποταμό.  Ἰορδάνης κράζει, τὸ Πνεῦμα τὸν ἀέρα καθαρίζει, τὸν Υἱὸν καλεῖ ὁ Πατὴρ, τὸν οὐρανὸν καθαρίζει ὁ Υἱὸς, τὴν γῆν καλλωπίζει τὸ Πνεῦμα, τὸν ἀέρα λαμπρύνει» (PG.59,492)

O ποταμός Ιορδάνης έγινε για τον άνθρωπο ο αγιασμός, ο καθαρισμός μας, η «ἀρχὴ τῆς κατασχέσεως τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν» (PG.61,726), Εγινε, κατά τον Αγιο Θεοδώρητο, η «θεία κολυμβήθρα», το  «λουτρὸν ἀνεγεννήσεως δι’ ὕδατος καὶ Πνεύματος» (PG.80,1365).

Ο επιφανείς Θεός, με τη Βάπτισή Του στον Ιορδάνη, ολοκλήρωσε τις μεσσιανικές προσδοκίες και εισήγαγε τον βαπτισμένο άνθρωπο μέσα στην Εκκλησία Του, αφού κατὰ τον Απόστολο Παύλο «ἔσωσεν ἡμᾶς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ἀνακαινώσεως Πνεύματος Ἁγίου» (Τίτ. 3,5). 

Ετικέτες: