Η αναπαράσταση της πυρπόλησης της οθωμανικής ναυαρχίδας στο λιμάνι του Πυθαγορείου ήταν μία από τις χαρακτηριστικές εικόνες των διήμερων εκδηλώσεων για τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος και την 202η επέτειο της Ναυμαχίας της Σάμου, στις οποίες συμμετείχε ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος.
Ο Αρχιεπίσκοπος βρέθηκε στη Σάμο έπειτα από πρόσκληση του Μητροπολίτη Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών Ευσεβίου και το απόγευμα της Τετάρτης 5 Αυγούστου χοροστάτησε στον πανηγυρικό Εσπερινό στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Πυθαγορείου, συγχοροστατούντος του οικείου Μητροπολίτη.
Στον λόγο του συνέδεσε το θεολογικό περιεχόμενο της Μεταμορφώσεως με την καθημερινή ζωή, παρουσιάζοντας το άκτιστο φως του Χριστού όχι μόνο ως ανάμνηση του γεγονότος του Θαβώρ, αλλά ως πρόσκληση για αλλαγή της ανθρώπινης ύπαρξης. Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη ο άνθρωπος να βγαίνει από τον φόβο, την απογοήτευση και την απομόνωση και να στρέφεται στην πίστη, την ελπίδα, τη συμφιλίωση και την έμπρακτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο.
Στο ίδιο πλαίσιο έφερε στο προσκήνιο την ιστορική επέτειο της Ναυμαχίας της Σάμου, όταν στις 5 Αυγούστου 1824 οι Έλληνες αγωνιστές κατόρθωσαν να διαφυλάξουν την ελευθερία του νησιού. Ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης υπογράμμισε ότι η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να εξαντλείται σε μια τυπική αναφορά στο παρελθόν, αλλά να συνδέεται με την ευθύνη, την ενότητα και τη διαφύλαξη της ελευθερίας.
Μετά τον Εσπερινό η εικόνα της Μεταμορφώσεως λιτανεύθηκε στους δρόμους του Πυθαγορείου, με τη συμμετοχή κλήρου, τοπικών αρχών, κατοίκων και επισκεπτών. Στο λιμάνι ακολούθησε η καθιερωμένη αναπαράσταση της ιστορικής Ναυμαχίας και της πυρπόλησης της οθωμανικής ναυαρχίδας.
Το πρωί της Πέμπτης 6 Αυγούστου ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης προεξήρχε της πανηγυρικής δισαρχιερατικής Θείας Λειτουργίας στον ίδιο ναό, συλλειτουργούντος του Μητροπολίτη Σάμου Ευσεβίου και με τη συμμετοχή κληρικών της Μητροπόλεως.
Στο κήρυγμά του επανήλθε στο γεγονός της Μεταμορφώσεως, επισημαίνοντας ότι οι μαθητές στο Θαβώρ δεν αντίκρισαν έναν διαφορετικό Χριστό, αλλά αξιώθηκαν να δουν, κατά το μέτρο της πνευματικής τους δεκτικότητας, τη δόξα που πάντοτε είχε ως Υιός και Λόγος του Θεού.
Παράλληλα, κάλεσε τους πιστούς να αφήσουν τον Χριστό να φωτίσει τις δύσκολες πλευρές της ζωής τους και να μεταμορφώσει τον πόνο, τις δοκιμασίες και την ανασφάλεια σε υπομονή και ελπίδα. Όπως ανέφερε, η εμπειρία του Θαβωρίου φωτός δεν απομακρύνει τον άνθρωπο από τον κόσμο και τα προβλήματά του, αλλά τον οδηγεί με μεγαλύτερη ευθύνη προς τον συνάνθρωπο.
Μετά τη Θεία Λειτουργία τελέστηκε η επίσημη Δοξολογία για την 202η επέτειο της Ναυμαχίας της Σάμου. Ακολούθησαν επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στον ανδριάντα του Λυκούργου Λογοθέτη προς τιμήν των αγωνιστών που υπερασπίστηκαν την ελευθερία του νησιού.
