Στην καρδιά των Κάτω Πατησίων, ο ναός του Αγίου Δημητρίου «των Όπλων» αποτελεί ένα από τα ελάχιστα σημεία της Αθήνας όπου η ιστορία της Επανάστασης του 1821 παραμένει ζωντανή μέσα από τα αυθεντικά πολεμικά κειμήλια της εποχής.
Ο σημερινός επιβλητικός ναός, που ολοκληρώθηκε το 1981, δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο οικοδόμημα, αλλά ένα πνευματικό καταφύγιο που ενσωμάτωσε στη βόρεια πλευρά του το αρχικό μεταβυζαντινό εκκλησάκι του 16ου αιώνα, διασώζοντας την ιστορική συνέχεια της περιοχής.
Η ονομασία του ναού συνδέεται άρρηκτα με το θαυμαστό γεγονός που έλαβε χώρα τη νύχτα της 31ης Μαρτίου προς 1η Απριλίου του 1821.
Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, ο οπλαρχηγός Χατζημελέτης Βασιλείου και οι άνδρες του, έχοντας εξασφαλίσει οπλισμό από τους Τούρκους με τέχνασμα, σταμάτησαν να ξεκουραστούν στο τότε απομονωμένο ξωκλήσι.
Ενώ κοιμούνταν, μια φωνή από την εικόνα του Αγίου Δημητρίου τους πρόσταξε να πάρουν τα όπλα τους και να φύγουν αμέσως. Η προειδοποίηση αυτή τους έσωσε από το τουρκικό απόσπασμα, σηματοδοτώντας ουσιαστικά την έναρξη του αγώνα στην Αττική.
Στο εσωτερικό του ναού φυλάσσονται μέχρι σήμερα ως ιερά κειμήλια αυθεντικά πυροβόλα όπλα της Επανάστασης.
Τα θρυλικά καριοφίλια και οι πιστόλες των αγωνιστών, που χρησιμοποιήθηκαν στις μάχες για την απελευθέρωση, εκτίθενται με ευλάβεια, θυμίζοντας τη θυσία εκείνων που πολέμησαν για την ελευθερία.
Τα κειμήλια αυτά επιβεβαιώνουν την ταυτότητα του ναού ως σημείου αναφοράς του Καραϊσκάκη και των οπλαρχηγών της Αττικής, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τον χώρο ως ορμητήριο και πνευματικό στήριγμα.
Η αρχιτεκτονική εξέλιξη του συγκροτήματος εντυπωσιάζει, καθώς ο νέος μεγάλος ναός χτίστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να προστατεύει και να αναδεικνύει το παλαιό μονόχωρο κτίσμα.
Η αποκατάσταση του παλαιού ναού ανέδειξε τα στρώματα των τοιχογραφιών του 17ου και 18ου αιώνα, προσφέροντας στους προσκυνητές μια ολοκληρωμένη εικόνα του αθηναϊκού βυζαντίου.
Οι πιστοί που θα προσέλθουν φέτος για να συμμετάσχουν στο εορταστικό πρόγραμμα της πανήγυρεως θα έχουν την ευκαιρία να προσκυνήσουν και τα ιερά λείψανα του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, σε μια συνάντηση της ιστορικής μνήμης με τη λατρευτική παράδοση της ενορίας.
