Στην Αίγυπτο, στους πρόποδες του όρους Σινά, ιερού τόπου και για τις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες, το φαραωνικό σχέδιο της «Μεγάλης Μεταμόρφωσης» απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη ισορροπία του τόπου της Αγίας Αικατερίνης. Πολιτικές και θρησκευτικές εντάσεις, μαζικός τουρισμός και οικολογικοί κίνδυνοι τροφοδοτούν τη διαμάχη. Επιβλητικά ώχρα βουνά, τα ψηλότερα της Αιγύπτου, στενές κοιλάδες και ένας τόπος υψηλής πνευματικότητας… Σύμφωνα με την ιουδαϊκή, χριστιανική και μουσουλμανική παράδοση, εδώ, στο όρος Σινά (Μούσα στα αραβικά και Σιναΐ στα εβραϊκά), ο Μωυσής θα είχε παραλάβει τις Πλάκες του Νόμου. Στην Αίγυπτο, αυτός ο προστατευμένος τόπος βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο όλων των αντιπαραθέσεων.
Αν πριν από έναν αιώνα η επίσκεψη σε αυτό το απομονωμένο μέρος απαιτούσε μεγάλες προσπάθειες, σήμερα αρκεί μια πτήση ως το Σαρμ Ελ-Σέιχ και η διαδρομή με λεωφορείο. Προσκυνήματα, ημερήσιες εκδρομές, πεζοπορίες… Τα τελευταία χρόνια η άγονη αυτή έκταση μετατράπηκε σε τουριστική «φλέβα χρυσού» για την αιγυπτιακή κυβέρνηση. Για να αναζωογονήσει μια οικονομία σε ύφεση μετά την πανδημία της Covid-19, το 2021 εγκαινιάστηκε το σχέδιο της «Μεγάλης Μεταμόρφωσης στη Γη της Ειρήνης». Πολλά ξενοδοχεία, σχεδόν 1.500 σαλέ και βίλες, αίθουσα συνεδρίων, αίθουσα δεξιώσεων, θέατρο, μουσείο… Αυτό το τεράστιο πρόγραμμα αστικής ανάπτυξης, που ξεκίνησε από την αιγυπτιακή κυβέρνηση με τη στήριξη ιδιωτικών εταιρειών, παρουσιάζεται ως «δώρο της Αιγύπτου σε όλο τον κόσμο και σε όλες τις θρησκείες».
Εντάσεις μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας
Παρά την προσωρινή αναστολή των έργων, το σχέδιο εξακολουθεί να προκαλεί εντάσεις. Σύμφωνα με έρευνα του BBC της Δευτέρας 8 Σεπτεμβρίου, η Αίγυπτος θα ενδιαφερόταν στενά για τις γαίες της Μονής Αγίας Αικατερίνης, ενταγμένης στην παγκόσμια κληρονομιά της UNESCO. Ιδρυμένη τον 6ο αιώνα από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ιουστινιανό τον Μέγα, αυτή η λατρευτική εστία, ελληνoρθόδοξης παράδοσης, θεωρείται το αρχαιότερο χριστιανικό μοναστήρι που κατοικείται αδιάλειπτα.
Οι τοίχοι της στεγάζουν πολυάριθμα κειμήλια, εικόνες και χειρόγραφα άνω της χιλιετίας, μεταξύ των οποίων και το περίφημο Αχτιναμέ του Μωάμεθ, χάρτα που παραχωρούσε στο μοναστήρι προστασία και προνόμια, και φέρεται να φέρει την ίδια την υπογραφή του προφήτη. Η αυτόνομη Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή του Σινά (ή Αυτόνομη Εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης), που ορίστηκε τον 18ο αιώνα ως «ελεύθερη, ανίκητη, μη υποκείμενη σε κανέναν θρόνο», έχει θέση στη Σύνοδο της Ιερουσαλήμ και διατηρεί ιστορικό δεσμό με την Εκκλησία της Ελλάδος.
Όμως, από τον περασμένο Μάιο, η διαμάχη γύρω από το φαραωνικό έργο ξεπερνά τα σύνορα. Απόφαση αιγυπτιακού δικαστηρίου επικυρώνει την κρατικοποίηση κάποιων εκτάσεων της Μονής, διατάσσοντας τους μοναχούς να εγκαταλείψουν ορισμένα κτήματα. Αντιδρώντας, η Μονή κλείνει τις πύλες της στο κοινό, φοβούμενη πιθανή σταδιακή αποδόμηση του τόπου. Μπροστά στους μπουλντόζες, η ΜΚΟ World Heritage Watch απέστειλε τον περασμένο Ιούλιο ανοικτή επιστολή προς την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ζητώντας την ένταξη της περιοχής της Αγίας Αικατερίνης στη λίστα των μνημείων σε κίνδυνο. Το 2023 ο ίδιος οργανισμός είχε ήδη εκφράσει ανησυχίες, καλώντας την Αίγυπτο να σταματήσει τα έργα, να ελέγξει τον αντίκτυπό τους και να καταρτίσει σχέδιο διατήρησης.
Το κυβερνητικό σχέδιο συνιστά επίσης απειλή για την πανίδα και χλωρίδα της περιοχής, που κηρύχθηκε φυσικό καταφύγιο το 1989. Το προστατευόμενο αυτό οικοσύστημα φιλοξενεί δεκάδες «ευάλωτα» ζώα, όπως τον αίγαγρο της Νουβίας, καθώς και σπάνια φυτικά είδη, εκ των οποίων πάνω από 120 είναι φαρμακευτικά. «Αυτό που συμβαίνει στην Αγία Αικατερίνη είναι μέρος όσων συμβαίνουν σε όλη την Αίγυπτο: ένα γρήγορο τρένο ανάπτυξης που προχωρά χωρίς έρευνα, γνώση ή κατανόηση, και κανείς δεν μπορεί να το σταματήσει», δηλώνει πρώην υπάλληλος του Προστατευόμενου της Αγίας Αικατερίνης στην εφημερίδα Mada Masr.
Τον Ιούλιο, το ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που θεσπίζει επίσημο καθεστώς για τη Μονή Σινά, παρέχοντάς της για πρώτη φορά σαφή νομική αναγνώριση στην Ελλάδα. Στις 7 Σεπτεμβρίου, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι είναι «έτοιμος να υπογράψει συμφωνία που θα εγγυάται τον ελληνικό ορθόδοξο χαρακτήρα της Μονής». Αν και η ανακοίνωση αυτή δεν έχει άμεσο αντίκτυπο στην αιγυπτιακή απόφαση, προσφέρει στη Μονή πρόσθετη διπλωματική ισχύ, την ώρα που η κοινότητα μαστίζεται από εσωτερική κρίση με αποκορύφωμα την ανακοίνωση παραίτησης του Αρχιεπισκόπου Δαμιανού.
Κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Πέρα από τις πολιτικο-θρησκευτικές εντάσεις, η «Μεγάλη Μεταμόρφωση» επικρίνεται και για τις κοινωνικές της επιπτώσεις στην πεδιάδα Ελ-Ράχα, κάτω από τη Μονή. Η περιοχή κατοικείται από τη φυλή των Τζεμπελέγια, απογόνους φυλάκων που ήρθαν από την Αίγυπτο και τη Μαύρη Θάλασσα για να υπηρετήσουν τους μοναχούς και αργότερα εξισλαμίστηκαν. Από την επιστροφή της χερσονήσου του Σινά στην Αίγυπτο το 1979, οι εκάστοτε κυβερνήσεις αναπτύσσουν την περιοχή χωρίς διαβούλευση με αυτές τις βεδουίνικες κοινότητες.
Το φαραωνικό έργο δεν αποτελεί εξαίρεση: «Ξυπνήσαμε μια μέρα και ξαφνικά 3.000 εργάτες και μηχανήματα κατέστρεφαν τα πάντα. Ήταν σαν το τέλος του κόσμου», λέει ο Σαάντ, κάτοικος του χωριού της Αγίας Αικατερίνης, στην ανεξάρτητη αιγυπτιακή εφημερίδα Mada Masr. «Τα σπίτια που γκρεμίζουν λένε ότι θα τα αποζημιώσουν. Αλλά πολύ λίγο, και μέχρι στιγμής δεν δίνουν τίποτα», μαρτυρά άλλος στο διαδικτυακό μέσο L’Orient XXI. Ένα κοιμητήριο ισοπεδώνεται για να φτιαχτεί νέο πάρκινγκ. Τα υπάρχοντα σχέδια δεν προβλέπουν υποδομές ύδρευσης ικανές να ανταποκριθούν στις ανάγκες του πληθυσμού, που αναμένεται να αυξηθεί από 8.000 σε 12.000 κατοίκους.
Το κείμενο υπογράφει η Charlotte de Frémont και δημοσιεύθηκε στην γαλλική εφημερίδα La Croix. Η μετάφραση και απόδοση στα ελληνικά έγινε από το orthodoxia.info
