Σάββατο 28 Μαΐου 2022 | 1:17

Η κοινωνία με τον Λόγο της ζωής, τον Χριστό

Ιωάννης Καραβιδόπουλος
Ιωάννης Καραβιδόπουλος
Ο κ. Ιωάννης Καραβιδόπουλος, είναι Ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. ειδικός στην ερμηνεία της Καινής Διαθήκης

Του ιδίου συγγραφέα:

Από την Αναστάσιμη Θ. Λειτουργία του Πάσχα έως και την Κυριακή της Πεντηκοστής οι Αποστολικές περικοπές τόσο των Κυριακών όσο και των καθημερινών προέρχονται από τις Πράξεις των Αποστόλων, εκτός εάν τύχει να συμπέσει την ίδια Κυριακή κάποια εορτή Αγίου, όπως στην παρούσα περίπτωση που εορτάζει η Εκκλησία μας, εκτός από τις μυροφόρες γυναίκες, και τη μνήμη του Ιωάννη του Θεολόγου και ευαγγελιστή, οπότε αντί περικοπής από τις Πράξεις των Αποστόλων, διαβάζονται οι πρώτοι επτά στίχοι από την Α΄ Καθολική επιστολή του Ιωάννη που είναι σε μετάφραση οι εξής:

«Σας γράφουμε για τον ζωοποιό Λόγο, που υπήρχε εξαρχής. Εμείς τον έχουμε ακούσει και τον έχουμε δει με τα ίδια μας τα μάτια. Μάλιστα τον είδαμε από κοντά, και τα χέρια μας τον ψηλάφησαν. Όταν η ζωή φανερώθηκε, την είδαμε με τα μάτια μας. Καταθέτουμε, λοιπόν, τη μαρτυρία μας και σας μιλάμε για την αιώνια ζωή που ήταν με τον Πατέρα, φανερώθηκε όμως σ’ εμάς. Αυτό που είδαμε κι ακούσαμε, το αναγγέλλουμε σ’ εσάς, για να συμμετάσχετε κι εσείς μ’ εμάς στην ίδια κοινωνία, που είναι η κοινωνία με τον Πατέρα και με τον Υιό του τον Ιησού Χριστό. Κι αυτά σας τα γράφουμε για να είναι ολοκληρωμένη η χαρά σας. Αυτό είναι το μήνυμα που ακούσαμε από τον Ιησού Χριστό και σας το μεταφέρουμε: Ο Θεός είναι φως και δεν υπάρχει σ’ αυτόν καθόλου σκοτάδι. Αν, λοιπόν, ισχυριστούμε πως έχουμε κοινωνία με τον Θεό, ενώ ζούμε στο σκοτάδι, λέμε ψέματα, και οι πράξεις μας δεν συμφωνούν με την αλήθεια. Αν όμως ζούμε μέσα στο φως, όπως ο Θεός είναι στο φως, τότε έχουμε κοινωνία και μεταξύ μας, και το αίμα που πρόσφερε με τον θάνατό του ο Υιός του ο Ιησούς μάς καθαρίζει από κάθε αμαρτία» (Α΄ Ιωάν. 1,1-7).

Ο ευαγγελιστής Ιωάννης είναι ο πρώτος στην ιστορία της Εκκλησίας που του εδόθη η προσωνυμία Θεολόγος (αργότερα την ίδια προσωνυμία έλαβε και ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός [4ος αι.] και ο Συμεών ο νέος Θεολόγος [10ος αι.]. Ο Ιωάννης στη βυζαντινή αγιογραφία συνοδεύεται από το σύμβολο του αετού, που δηλώνει την υψιπετή θεολογία του.   

Oι τρεις επιστολές του ευαγγελιστή Ιωάννη εκπροσωπούν όλα τα γνωστά από την Καινή Διαθήκη είδη των επιστολών: Η πρώτη είναι εγκύκλιος και απευθύνεται σε πολλές Εκκλησίες, η δεύτερη απευθύνεται σε μια κοινότητα και η τρίτη σ’ ένα πρόσωπο, τον Γάιο, που έχει πιθανώς ηγετική θέση σε κάποια Εκκλησία. Κεντρική έννοια που δεσπόζει στις επιστολές αυτές είναι η αγάπη, ως συγκεκριμένη κατάσταση ζωής των χριστιανών. 

Η Α´ επιστολή δεν έχει το συνηθισμένο επιστολικό προοίμιο και τελικούς ασπασμούς, προσφωνεί τους αναγνώστες σε διάφορα σημεία της «αγαπητοί», «τεκνία μου», «παιδία», χωρίς να δίνει καμιά πληροφορία για το που βρίσκονται. Είναι προφανώς εγκύκλια επιστολή και στόχος της είναι η καταπολέμηση των αιρετικών, οι οποίοι αρνούνται την πραγματική σάρκωση του Λόγου του Θεού. Από τον άγιο Eιρηναίο πληροφορούμαστε ότι τέτοιος αιρετικός κατά τους χρόνους του Ιωάννη υπήρξε ο Κήρινθος, που δίδασκε ότι ο Λόγος του Θεού δεν σαρκώθηκε, αλλά κατοίκησε στον άνθρωπο Ιησού μόνο από τη βάπτιση μέχρι το πάθος· κατά το πάθος απομακρύνθηκε και έβλεπε από μακριά τα διαδραματιζόμενα γεγονότα. Έτσι ο Χριστός μόνο φαινομενικά («κατά δόκησιν», εξ ου και «δοκήται» ονομάστηκαν οι οπαδοί αυτής της αίρεσης) έγινε άνθρωπος και έπαθε. Η αίρεση αυτή με την άρνηση της πραγματικής σάρκωσης του Λόγου του Θεού –που απορρέει από ελληνικές δυαρχικές προϋποθέσεις– αρνείται τελικά τη δυνατότητα σωτηρίας του ανθρώπου ως συνόλου αποτελουμένου από σώμα και ψυχή.

Εναντίον των αιρετικών αυτών, τους οποίους χαρακτηρίζει «αντίχριστους», προβάλλει ο Ιωάννης το μαρτυρημένο και από την εμπειρία των αποστόλων βεβαιωμένο ιστορικό γεγονός της σάρκωσης και του θανάτου του Ιησού Χριστού, γεγονός που φανερώνει την αγάπη του Θεού προς την ανθρωπότητα. Το θέμα της αγάπης συμπλέκεται μέσα στην επιστολή στενά με την πολεμική κατά των αιρετικών. Ο Ιωάννης μεταβαίνει από το ένα θέμα στο άλλο και επανέρχεται πάλι στο ίδιο, φαινομενικά επαναλαμβάνοντάς το, ουσιαστικά όμως προσθέτοντας κάποιο νέο στοιχείο και εξετάζοντάς το από άλλη σκοπιά. Ο σπειροειδής και κυκλικός τρόπος σκέψης που υπάρχει στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο είναι εμφανής και στην Α´ επιστολή.

Σε γενικές γραμμές το περιεχόμενο της επιστολής είναι το ακόλουθο: Μετά το προοίμιο, στο οποίο ο Ιωάννης ως αυτόπτης και αυθεντικός μάρτυρας των γεγονότων της ζωής του Χριστού γράφει προς τους χριστιανούς, ώστε να έχουν «κοινωνία» με τον Πατέρα και τον Υιό, αναπτύσσει κατ΄ αρχήν σε τι συνίσταται αυτή η κοινωνία: Εφόσον ο Θεός είναι φως, όποιος έχει κοινωνία μ’ αυτόν οφείλει να ζει «εν τω φωτί» και μακριά από την αμαρτία· η κοινωνία αυτή φαίνεται έμπρακτα με την τήρηση των εντολών· όποιος αγαπά τον αδελφό του βρίσκεται στο φως· η αγάπη όμως προς τον κόσμο και την αμαρτία του κόσμου είναι ασυμβίβαστη με την αγάπη προς τον Θεό. Στη συνέχεια παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των παιδιών του Θεού: Αναμένουν τον Κύριο· δεν έχουν σχέση με την αμαρτία αλλά με τη δικαιοσύνη· αγαπούν τους αδελφούς τους όχι με λόγια αλλά με έργα· αποφεύγουν το πνεύμα της πλάνης που είναι η διδασκαλία των αντίχριστων αιρετικών. Μετά επανέρχεται στο κεντρικό θέμα της αγάπης. Ο Θεός από αγάπη έστειλε τον Υιό του στον κόσμο· απ’ αυτό απορρέει η υποχρέωση του χριστιανού να αγαπάει τον αδελφό του κι η αγάπη αυτή προς τον αδελφό είναι απόδειξη της κοινωνίας του με τον Θεό. Η αγάπη προς τον Θεό, εάν δεν συνοδεύεται από την αγάπη προς τον αδελφό, είναι ψεύτικη. Αγάπη προς τον Θεό σημαίνει τήρηση των εντολών του και η τήρηση των εντολών εξασφαλίζει τη νίκη επί των δαιμονικών δυνάμεων του κόσμου. νικά όμως τον κόσμο όποιος πιστεύει στον σαρκωθέντα Χριστό. Η επιστολή τελειώνει με την υπόδειξη να απευθύνουν οι χριστιανοί τα αιτήματά τους προς τον Θεό και να προσεύχονται για τους αδελφούς που αμαρτάνουν· ακολουθεί η υπόμνηση ότι ο αναγεννημένος χριστιανός δεν πρέπει να έχει πια καμιά σχέση με την αμαρτία αλλά με τη ζωή που παρέχει ο μόνος αληθινός Θεός, και κλείνει η επιστολή με την προτροπή: «τεκνία, φυλάξατε εαυτά από των ειδώλων».

Η σύντομη αυτή παρουσίαση του περιεχομένου της επιστολής δείχνει την ομοιότητά της με το Ευαγγέλιο του ίδιου μαθητή, οι δε πρώτοι επτά στίχοι αντιστοιχούν στον πρόλογο του Ευαγγελίου του που είναι ένας ύμνος στον προϋπάρχοντα και σαρκωθέντα Λόγο, που δεν είναι άλλος από τον Ιησού Χριστό. Τα θέματα που κυριαρχούν στα δυο κείμενα είναι τα εξής:

1. Ο Λόγος της ζωής «ην απ΄αρχής» (βλ. «εν αρχή ην ο Λόγος» του Ευαγγελίου). Εδώ όμως στην επιστολή τονίζεται η μαρτυρία των αυτοπτών και αυτήκοων μαρτύρων που είδαν, άκουσαν οι ίδιοι και ψηλάφησαν τον Χριστό και δίνουν τη μαρτυρία τους, ώστε και οι πιστοί να μετέχουν στην κοινωνία του Λόγου της ζωής και η χαρά τους να είναι ολοκληρωμένη. Η εμπειρία της πρώτης Εκκλησίας είναι πέρα και πάνω από οποιοδήποτε απολογητικό σύγγραμμα, όσο σπουδαίο κι αν είναι αυτό.

2. Ο Θεός είναι φως (βλ. «εγώ ειμί το φως του κόσμου» του δ΄ Ευαγγελίου) και όποιος έχει κοινωνία με τον Χριστό ζει στο φως. Ο Ιωάννης όχι μόνο άκουσε από το στόμα του Χριστού τα παραπάνω λόγια, αλλά έζησε και τις ακτίνες του θείου φωτός κατά την Μεταμόρφωση του Χριστού. Όποιος λέγει ότι έχει κοινωνία με το φως που είναι ο Θεός και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα αλλά τα έργα του είναι σκοτεινά, αυτός ψεύδεται και είναι υποκριτής.

3. Η κοινωνία με το φως του Χριστού έχει και μια οριζόντια διάσταση. Ζωή με τον Χριστό σημαίνει ζωή αγάπης με τους άλλους ανθρώπους. Είναι αδιανόητη η ζωή του χριστιανού μέσα στο φως του Χριστού και παράλληλα η σχέση του με τους άλλους ανθρώπους να είναι σκοτεινή. Μια τέτοια συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από τον Ιωάννη ως υποκρισία.

4. Τέλος, εκείνο που δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα ζωής μέσα στο φως του Θεού και αγάπης προς τους αδελφούς είναι «το αίμα που πρόσφερε με τον θάνατό του ο Υιός του ο Ιησούς» και το οποίο «μάς καθαρίζει από κάθε αμαρτία», όπως υπογραμμίζει η τελευταία φράση του αναγνώσματος μας. Δεν υπάρχει αμαρτία που να είναι ισχυρότερη από την καθαρτική δύναμη του αίματος του Χριστού που χύθηκε στον Σταυρό και που το γεύεται ο πιστός στο μυστήριο της θείας Ευχαριστίας.

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS ΓΙΑ ΣΥΝΕΧΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΣΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ