Έξι μήνες για να αποδεσμευθεί θεσμικά από το Πατριαρχείο Μόσχας έδωσε η κυβέρνηση της Εσθονίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία που υπάγεται στον Πατριάρχη Κύριλλο, προειδοποιώντας ακόμη και με την έναρξη διαδικασίας για την αναγκαστική διάλυσή της.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εσθονικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης ERR, η Εσθονική Χριστιανική Ορθόδοξη Εκκλησία καλείται έως τις 28 Δεκεμβρίου να αναδείξει νέο Μητροπολίτη και να αφαιρέσει από το καταστατικό της τις προβλέψεις που διατηρούν τον διοικητικό έλεγχο της Μόσχας.
Η διορία δόθηκε μετά την έναρξη ισχύος του νέου νόμου περί Εκκλησιών και Θρησκευτικών Κοινοτήτων, ο οποίος απαγορεύει σε θρησκευτικούς φορείς της Εσθονίας να εξαρτώνται από ηγεσία εγκατεστημένη σε κράτος που θεωρείται απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Η απομάκρυνση του Μητροπολίτη Ευγενίου
Πρώτο ζήτημα αποτελεί η αντικατάσταση του Μητροπολίτη Ευγενίου, κατά κόσμον Βαλέρι Ρεσέτνικοφ, ο οποίος υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την Εσθονία στις αρχές του 2024, όταν οι αρχές αρνήθηκαν να ανανεώσουν την άδεια παραμονής του για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Το υπουργείο Εσωτερικών θεωρεί ότι ο Μητροπολίτης Ευγένιος δεν μπορεί πλέον να υπηρετεί ως κληρικός ούτε να παραμένει στη διοίκηση της Εκκλησίας. Ο Επίσκοπος Δανιήλ, απαντώντας στο ERR, ανέφερε ότι η Εκκλησία θα εξετάσει τον τρόπο εφαρμογής του νόμου προτού αποφασίσει για την περαιτέρω οργάνωση της εκκλησιαστικής ζωής.
Το αγκάθι του Τόμου
Το δυσκολότερο ζήτημα αφορά τον Τόμο που εξέδωσε το 1993 ο Πατριάρχης Μόσχας Αλέξιος Β΄ και αποτελεί τη βάση του σημερινού καθεστώτος της Εκκλησίας.
Με βάση τον Τόμο και το καταστατικό της, ο Πατριάρχης Μόσχας εγκρίνει κρίσιμες αποφάσεις της γενικής συνέλευσης, μεταξύ των οποίων τον προϋπολογισμό, την ετήσια έκθεση και την εκλογή των μελών της διοίκησης. Από τη Μόσχα προτείνεται και επικυρώνεται επίσης ο επικεφαλής της Εκκλησίας.
Ο καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Τάρτου Πριτ Ρόχτμετς εκτιμά ότι ενδέχεται να γίνουν αλλαγές στο καταστατικό, χωρίς όμως να εγκαταλειφθεί ο Τόμος. Σε αυτή την περίπτωση, τα δικαστήρια θα κληθούν να κρίνουν εάν οι δεσμοί με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχουν πράγματι διακοπεί.
Οι δύο Ορθόδοξες Εκκλησίες της Εσθονίας
Στην Εσθονία λειτουργεί παράλληλα και η αυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας, υπό το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με επικεφαλής τον Μητροπολίτη Ταλλίνης και πάσης Εσθονίας Στέφανο.
Η παράλληλη παρουσία των δύο Εκκλησιών αποτελεί αποτέλεσμα της μακράς σύγκρουσης Μόσχας και Κωνσταντινουπόλεως για τη δικαιοδοσία στην Εσθονία. Το 1996 το Οικουμενικό Πατριαρχείο επανέφερε σε ισχύ τον Τόμο του 1923, αναγνωρίζοντας εκ νέου την αυτόνομη Εσθονική Εκκλησία υπό τη δικαιοδοσία του.
Η απόφαση προκάλεσε την οξεία αντίδραση της Μόσχας, η οποία διέκοψε προσωρινά την ευχαριστιακή κοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η συμφωνία που ακολούθησε στη Ζυρίχη επέτρεψε τελικά την παράλληλη λειτουργία των δύο δικαιοδοσιών, χωρίς όμως να επιλύσει οριστικά την κανονική διαφορά.
Η σημερινή παρέμβαση του εσθονικού κράτους επαναφέρει, πλέον με όρους εθνικής ασφάλειας, ένα εκκλησιαστικό ζήτημα που παραμένει ανοιχτό εδώ και τρεις δεκαετίες.
