Τετάρτη 10 Αυγούστου 2022 | 6:12

Η ελευθερία και η ευθύνη του ανθρώπου

Ιωάννης Καραβιδόπουλος
Ιωάννης Καραβιδόπουλος
Ο κ. Ιωάννης Καραβιδόπουλος, είναι Ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. ειδικός στην ερμηνεία της Καινής Διαθήκης

Του ιδίου συγγραφέα:

«Αδελφοί, είστε ελεύθεροι πια από τον ζυγό της αμαρτίας κι υπηρετείτε το καλό και το δίκαιο. Χρησιμοποιώ την ανθρώπινη εικόνα της δουλείας, γιατί δεν μπορείτε αλλιώτικα να με καταλάβετε. Παλιότερα είχατε υποδουλώσει όλο το είναι σας σε πάθη και πράξεις αντίθετες στο θεϊκό θέλημα, με αποτέλεσμα να ζείτε αντίθετα προς τις εντολές του Θεού. Έτσι πρέπει και τώρα να υποδουλώσετε όλο το είναι σας στο θεϊκό θέλημα, για να βρεθείτε κοντά στον Θεό. Μην ξεχνάτε πως, όσον καιρό ήσασταν υπόδουλοι στην αμαρτία, ήσασταν μακριά από το θέλημα του Θεού. Ποιο ήταν το κέρδος σας από τη διαγωγή σας εκείνη; Ντρέπεστε τώρα γι’ αυτήν, γιατί οδηγούσε τελικά στον θάνατο. Τώρα όμως είστε ελεύθεροι πια από την αμαρτία κι ανήκετε στον Θεό. Καρπός της καινούργιας ζωής σας είναι η αγιοσύνη, και το τέλος της πορείας σας είναι η αιώνια ζωή.  Γιατί ο μισθός που δίνει η αμαρτία είναι ο θάνατος, ενώ το δώρο που χαρίζει ο Θεός είναι η αιώνια ζωή, την οποία έφερε ο Ιησούς Χριστός, ο Κύριός μας» (Ρωμ. 6,18-23).

Το θέμα που αναπτύσσει ο Απ. Παύλος στο σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα από την προς Ρωμαίους επιστολή είναι η ελευθερία από την αμαρτία και η υπακοή στο θέλημα του Θεού. Η ελευθερία του ανθρώπου αποτελεί θεμελιώδες μήνυμα του Απ. Παύλου τόσο στον ελληνιστικό κόσμο μέσα στον οποίο μετέφερε το κήρυγμα του χριστιανικού ευαγγελίου όσο και στη δική μας εποχή.

 Σε αντίθεση με τη θεωρητική και ανθρωποκεντρική ελευθερία των Στωϊκών φιλοσόφων της εποχής του, ο Απ. Παύλος προβάλλει την  ελευθερία που απορρέει από ένα ιστορικό γεγονός: τον Σταυρό και την Ανάσταση του Ιησού Χριστού. Μια ελευθερία που δεν υπάρχει στην εσωτερική φύση του ανθρώπου, αλλά προσφέρεται ως δωρεά του Θεού. Η αστοχία του ανθρώπου να βρει λύσεις στα προβλήματά του με βάση τις δικές του εσωτερικές δυνάμεις (αυτό δηλ. που ονομάζεται αλλιώς αμαρτία), κατέστησε αναγκαία την ιστορική επέμβαση του Θεού μέσα στον κόσμο στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Μα ίσως αναρωτηθεί κανείς: Δεν είναι σπουδαιότερη η ελευθερία που κατακτά ο άνθρωπος μέσα από τις δικές του πνευματικές δυνάμεις παρά η ελευθερία που του προσφέρεται έξωθεν; Θα ήταν πράγματι έτσι, αν η φύση του ανθρώπου ήταν εναρμονισμένη με το θέλημα του Θεού και δεν είχε διαταραχθεί εξαιτίας της αποστασίας της από τον Θεό. Η ιστορία όμως μαρτυρεί ότι τα έργα του ανθρώπου συνδέονται με το μίσος, την καταστροφή και τη φθορά, για να τον οδηγήσουν στην αποσύνθεση της κοινωνίας, στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος, του οίκου του Θεού, και τελικά στον θάνατο. Για να τον οδηγήσουν επίσης στην οικονομική κρίση και την ηθική εξαθλίωση.

Η ελευθερία που διδάσκει ο Απ. Παύλος είναι απαλλαγή από την τυραννία της αμαρτίας και από τον θάνατο, και μάλιστα από τον φόβο του θανάτου που παραλύει τον άνθρωπο και τον κάνει δια παντός του ζην δούλο αυτού του φόβου (βλ. Εβρ. 2,15). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Απ. Παύλος δεν μιλάει για ελευθερία από κάτι αλλά για ελευθερία για κάτι άλλο. Γράφει στην αρχή του αναγνώσματος: ««Αδελφοί, είστε ελεύθεροι πια από τον ζυγό της αμαρτίας κι υπηρετείτε το καλό και το δίκαιο». (Ρωμ 6,18). Και λίγο παρακάτω: «Τώρα όμως είστε ελεύθεροι πια από την αμαρτία κι ανήκετε στον Θεό. Καρπός της καινούργιας ζωής σας είναι η αγιοσύνη και το τέλος της πορείας σας είναι η αιώνια ζωή» (6,22). Το αποκορύφωμα της ελευθερίας είναι η αποδοχή του ανθρώπου (κατά ένα λογοπαίγνιό του Παύλου) να γίνει δούλος του Χριστού, αυτό το οποίο άλλωστε έκανε και ο ίδιος, ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται στις επιστολές του «δούλος Ιησού Χριστού» (Ρωμ 1,1. Γαλ. 1, 10 κ.ά.).

Ο Απ. Παύλος αισθάνεται ελεύθερος ακόμη κι όταν βρίσκεται στη φυλακή, από την οποία έγραψε μερικές επιστολές. Η ελευθερία αυτή -και εδώ βρίσκεται η διαφορά του με τους Στωικούς της εποχής του- δεν είναι κατόρθωμα δικό του αλλά δώρο του Θεού. Η ελευθερία όμως που διακηρύσσει ο Παύλος δεν είναι μόνο δώρο του Θεού, αλλά συνεπάγεται και την ανταπόκριση του ανθρώπου, την ευθύνη του έναντι της κοινωνίας και έναντι της φύσεως, ένα θέμα της εποχής για το οποίο γίνεται πολύς λόγος. Ας σημειώσουμε εδώ ότι ενώ η λέξη ελευθερία αφθονεί στην Καινή Διαθήκη, ιδιαίτερα στις επιστολές του Παύλου, η λέξη ευθύνη δεν απαντάται ούτε μία φορά. Ίσως οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης απο­φεύγουν τη λέξη “ευθύνη”, γιατί είναι συνυφασμένη στον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τη νομική έννοια της λογοδοσίας των δημοσίων υπαλλήλων στο τέλος της θητείας τους, ιδίως της λογοδοσίας για κακή διαχείριση των δημοσίων χρημάτων, καθώς επίσης και με την έννοια της τιμωρίας. Αντίθετα, για τον Απ. Παύλο η ευθύνη είναι η ελεύθερη ανταπόκριση των ανθρώπων στη δωρεά του Θεού πέρα από κάθε νομική έννοια. Ωστόσο, παρά την απουσία της λέξης, η έννοια της ευθύνης είναι παρούσα σ` όλη τη θεολογία και ιδίως την ηθική της Καινής Διαθήκης και του Απ. Παύλου ιδιαίτερα.

Στην Α’ προς Κορινθίους επιστολή (6,12) γράφει: «Όλα μού επιτρέπονται. Σωστά· όλα όμως δεν είναι προς το συμφέρον. Όλα μού επιτρέπονται, εγώ όμως δε θα αφήσω τίποτε να με κυριέψει». Στο «Όλα μού επιτρέπονται» βρίσκεται η ελευθερία του ανθρώπου, στο «εγώ όμως δε θα αφήσω τίποτε να με κυριέψει» βρίσκεται η ευθύνη του.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα των ανθρώπων της εποχής μας, ιδίως των νέων, σε σχέση προς το θέμα μας είναι το αίτημα της ελευθερίας σε όλους τους τομείς της ζωής, αλλά όχι και της ευθύνης που συνεπάγεται η ελευθερία. Στο συναπάντημα ελευθερίας και ευθύνης βρίσκεται η ολοκλήρωση του ανθρώπου. Και για να καταλήξουμε με μια αντιστροφή της φράσης του Γάλλου υπαρξιστή φιλοσόφου Σαρτρ που είπε: «Είμαι καταδικασμένος να είμαι ελεύθερος», για τον Απ. Παύλο και τον Χριστιανισμό ισχύει: Είμαι δημιουργημένος από τον Θεό με το προνόμιο να είμαι ελεύθερος. Μόνο που το προνόμιο αυτό συνεπάγεται και ανάλογη προσωπική ευθύνη.

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS ΓΙΑ ΣΥΝΕΧΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΣΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ