Παρασκευή 27 Μαΐου 2022 | 9:29

Η ανάδειξη της πνευματικής και πολιτισμικής ταυτότητας μέσα από τον τεκμηριωμένο επιστημονικό λόγο

Χριστίνα Κάκκουρα
Χριστίνα Κάκκουραhttps://agiosepifaniosacademy.com/
H Δρ. Χριστίνα Κάκκουρα είναι διδάκτωρ βυζαντινολογίας και Διευθύντρια της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας -  Αμμοχώστου

Του ιδίου συγγραφέα:

Η Πολιτιστική Ακαδημία «Άγιος Επιφάνιος» της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας –  Αμμοχώστου, από της ιδρύσεώς της (2008), μας επιφυλάσσει ευχάριστες εκπλήξεις, καθόσον οι επιστημονικές της δράσεις ανοίγουν νέους δημιουργικούς δρόμους, θέτοντας ένα ακόμη θετικό πρόσημο στην επιστημονική παρουσία της Αποστολικής Εκκλησίας της Κύπρου. Από τις πρόσφατες επιστημονικές «καταθέσεις», με επισπεύδουσα την Εκκλησία Κύπρου, αναφέρω εδώ ενδεικτικά τις παρακάτω: Την πεντάτομη Ιστορία της Κύπρου του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’, την εξάτομη κριτική έκδοση των έργων του αγίου Νεοφύτου Εγκλείστου, καθώς και τη δωδεκάτομη έκδοση των ιδίων έργων σε νεοελληνική απόδοση (κυκλοφόρησαν ήδη οι έξι τόμοι) από την ομώνυμη Μονή, τις πολλές και σημαντικές εκδόσεις του Κέντρου Μελετών της Ιεράς Μονής Κύκκου από τις αρχές της 8ης δεκαετίας του 20ού αιώνα, τα επιστημονικά συνέδρια (μαζί και την έκδοση των Πρακτικών τους) από τις Μητροπόλεις Λεμεσού, Τριμυθούντος, Κωνσταντίας – Αμμοχώστου κ. άλ. Με τέτοιες δράσεις  όλο και περισσότερο η Εκκλησία Κύπρου καταξιώνεται στον ακαδημαϊκό κόσμο.

Η Εκκλησία του Αποστόλου Βαρνάβα πρωτοπορεί στην ανάδειξη της διαχρονικής πνευματικής και πολιτισμικής ταυτότητάς της μέσα από τον τεκμηριωμένο επιστημονικό λόγο. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι σε ένα περιβάλλον, στο οποίο η εκκοσμίκευση έχει πλέον έντονη παρουσία, η αναγωγή στον πνευματικό πλούτο της Ορθοδοξίας, έτσι όπως βιώθηκε στην Κύπρο, προσλαμβάνει, συν τοις άλλοις, και τον χαρακτήρα της πνευματικής αντίστασης και κατά τούτο η Εκκλησία της Κύπρου καλώς ηγείται των επιστημονικών πρωτοβουλιών. Είναι ευτύχημα ότι σε αυτό συνεργούν όλο και περισσότερο νέοι Κύπριοι επιστήμονες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τεκμηριωμένος λόγος, αυτόν που καταθέτει η έρευνα μέσα από τα συνέδρια και τις μελέτες, μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμος και στο ποιμαντικό έργο της Εκκλησίας. Είναι κοινή πεποίθηση ότι το κήρυγμα είναι πνευματικά ωφέλιμο, όμως όταν αυτό αξιολογεί και τα δεδομένα της έρευνας πέραν της ευσέβειας καλλιεργεί και την ωριμότητα σκέψης. Σε αυτό το πνεύμα κινείται και η Πολιτιστική Ακαδημία «Άγιος Επιφάνιος».

Θα σταθώ εδώ στα επιστημονικά συνέδρια, τα οποία η Ιερά Μητρόπολη Κωνσταντίας – Αμμοχώστου οργανώνει από το 2008, δηλαδή από τη στιγμή της εκλογής του Μητροπολίτη Βασιλείου, και τα οποία έχουν στόχευση πρωτίστως τη μελέτη της αγιολογικής παράδοσης της Κύπρου. Σε αυτό συστοιχούν και οι τρεις νέες εκδόσεις της Πολιτιστικής Ακαδημίας:

1. Του Ομότιμου Καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κώστα Κωνσταντινίδη, Κυπριακά Αγιολογικά και Μοναστηριολογικά Μελετήματα, Αγία Νάπα 2021, σ. 490.

2. Κυπριακή Αγιολογία. Πρακτικά του Β’ Διεθνούς Συνεδρίου με ειδικότερη θεματική: «Από τον άγιο Επιφάνιο στον άγιο Νεόφυτο τον Έγκλειστο (4ος – 12ος αι.)», Αγία Νάπα 2021, σ. 763.

3. Θεοδώρου Ξ. Γιάγκου, Αντωνίου – Αιμιλίου Ταχιάου (+), Αλληλογραφία Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτη και Δωροθέου Βουλησμά. Το Πηδάλιον και οι «περιπέτειες» του, Αγία Νάπα 2020, σ. 500.

Στο πρώτο βιβλίο (ανα)δημοσιεύονται XIV σημαντικές μελέτες του δασκάλου Κώστα Κωνσταντινίδη, τις οποίες ο ίδιος τεκμηρίωσε με περαιτέρω στοιχεία σε σχέση με την πρωτοδημοσίευσή τους. Ο Κώστας Κωνσταντινίδης δεν είναι τυχαίος ερευνητής. Είναι σήμερα από τους κορυφαίους βυζαντινολόγους του κόσμου με πλούσια επιστημονική παρουσία. Στα συγκεκριμένα μελετήματά του κατατίθενται με ενθουσιασμό οι γνώσεις του, ως απόρροια της πολυετούς συστηματικής έρευνας των πηγών, κυρίως των χειρογράφων, καθώς και η αγάπη και ο θαυμασμός του για την εκκλησιαστική και θεολογική παράδοση της Κύπρου. Ο συγγραφέας διαθέτει υψηλό κριτήριο ερευνητή, που μπορεί να αφομιώνει τις φιλολογικές, ιστορικές και θεολογικές προϋποθέσεις των γεγονότων. Με κριτική και συνθετική σκέψη αξιολογεί και τα αγιολογικά κείμενα. Κατά τον Κώστα Κωνσταντινίδη: «Τα τελευταία χρόνια τα αγιολογικά κείμενα που παρέμεναν επί αιώνες παραμελημένα ως πρωτογενείς πηγές, γνωρίζουν νέες κριτικές εκδόσεις, μελετώνται πλέον συστηματικά τόσο στην κοινωνική τους διάσταση όσο και στην εξέλιξη της λειτουργικής πράξης της Εκκλησίας, ακόμη και στη γλωσσική τους μορφή, αλλά και τις μεταφράσεις τους στις αρχαίες γλώσσες. Οι μάρτυρες και οι άγιοι της πρώιμης περιόδου των διωγμών, αλλά και της εποχής της επικράτησης και ραγδαίας εξάπλωσης της του χριστιανισμού του 4ου αιώνα, γίνονται οι ήρωες και τα πρότυπα των χριστιανών σε ολόκληρο τον Μεσογειακό κόσμο» (σελ. ΧΙΙ).

Με τα παραπάνω ως αφετηρία, ο συγγραφέας ανάγει τον αναγνώστη σε ένα πνευματικό λειμώνα, από τον οποίο αυτός ανθολογεί γνώση για την κατανόηση του διαχρονικού αγιολογικού πνεύματος των Κυπρίων. Τα μελετήματα που περιέχονται στον Τόμο είναι τα παρακάτω: 1. Η παιδεία και τα γράμματα στη Βυζαντινή Κύπρο, 2. Το Συναξάριον της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως και η Κυπριακή Αγιολογία, 3. Cypro – Ephesena, 4. Ο Βίος του αγίου Σπυρίδωνος Τριμυθούντος: Οι πηγές, 5. Ο Βίος του αγίου Σπυρίδωνος Τριμυθούντος από τον επίσκοπο Πάφου Θεόδωρο, 6. Ο Βίος και τα συγγράμματα του Αγίου Επιφανίου Κωνσταντίας, 7. Η τιμή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην Κύπρο, 8. Ο Άγιος Νικόλαος ο στρατιώτης, 9. Η μορφή και η πνευματική παραγωγή του Αγίου Νεοφύτου Εγκλείστου, 10. Αγίου Νεοφύτου εκ του κώδικος 13 της Ιεράς Μονής Αγίας, Άνδρου, 11. Η Τυπική Διαθήκη της Εγκλείστρας του Αγίου Νεοφύτου. Μια ιστορική ανάγνωση, 12. Το «Περί των κατά χώραν Κύπρον σκαιών» έργο του Αγίου Νεοφύτου Εγκλείστου. Μια ιστορική ανάγνωση, 13. Πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη στην Κύπρο μετά την άλωση του 1453, 14. Η Διήγησις της θαυματουργού εικόνος της Θεοτόκου Ελεούσης του Κύκκου: Από την προφορική αφήγηση, στη χειρόγραφη παράδοση και την έντυπη μορφή.

Το δεύτερο βιβλίο είναι τα Πρακτικά του 2ου Αγιολογικού Συνεδρίου (Παραλίμνι, Φεβρουάριος 2014. Οι 31 εισηγητές του συνεδρίου με επιστημονική ευσυνειδησία καταθέτουν πρωτότυπο λόγο, ο οποίος εν τέλει θα δώσει αφορμή, ώστε να ξαναγραφούν κάποια κεφάλαια της Εκκλησιαστικής Ιστορίας της Κύπρου. Αυτή η παρατήρηση ισχύει και για τα πέντε συνέδρια της Κυπριακής Αγιολογίας, που μέχρι σήμερα οργάνωσε η συγκεκριμένη Μητρόπολη (το έκτο θα γίνει τον προσεχή Μάϊο). Στο εξής όποιος θέλει να προσεγγίσει την αγιολογική παράδοση της Κύπρου δεν μπορεί να αγνοεί αυτά τα συνέδρια που οργανώνει κάθε δυο χρόνια η Μητρόπολη Κωνσταντίας – Αμμοχώστου.

Στο τρίτο βιβλίο, ο Προκοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, Καθηγητής Θεόδωρος Ξ. Γιάγκου (με παλαιότερη συνδρομή και του αείμνηστου Ομότιμου Καθηγητή Α. – Α. Ταχιάου) δημοσιεύει σε κριτική έκδοση τη σωζόμενη Αλληλογραφία μεταξύ δυο σπουδαίων λογίων της τουρκοκρατίας, δηλαδή του αγίου Νικοδήμου Αγιορείτη και του Δωροθέου Βουλησμά. Στο κέντρο της συζήτησής τους βρίσκεται η περιώνυμη κανονική συλλογή του πρώτου, δηλαδή το Πηδάλιον, αλλά και άλλα έργα του Ιδίου (κυρίως το Νέο Μαρτυρολόγιο και τα Πνευματικά Γυμνάσματα). Οι πληροφορίες, που περιέχονται στα γράμματά τους, έδωσαν την αφορμή ώστε να γραφεί διεξοδικά η Ιστορία του Πηδαλίου αλλά και να φανερωθεί επαρκώς ποιό ήταν το πνεύμα της κανονικής διδασκαλίας του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη και ποιά η συμβολή του στη σπουδή της κανονικής παράδοσης της Εκκλησίας. Επισημαίνω ότι η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί σταθμό για την επιστήμη του Κανονικού Δικαίου. 

Ακροτελεύτια θα ήθελα να επαναλάβω ότι οι επιστημονικές πρωτοβουλίες της Αρχιεπισκοπής, Μητροπόλεων, Μονών και ακαδημαϊκών Ιδρυμάτων της Κύπρου διαμορφώνουν μια καλή περίοδο θεολογικών σπουδών.  

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS ΓΙΑ ΣΥΝΕΧΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΣΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ