Από άκρη σε άκρη του πλανήτη, όλα και όλοι γιορτάζουν τα Χριστούγεννα. Ακόμη και αυτοί που πιστεύουν σε άλλο δόγμα, άλλη θρησκεία ή και καθόλου. Τους ενώνει το θαυμαστό γεγονός της γέννησης του Θεανθρώπου, που «έκοψε» την ιστορία στα δύο, ή η αργία, το λουκούλειο γεύμα και το ανθρωπιστικό πνεύμα που «επιβάλλει» η ημέρα;

FOCUS @ INFO | Σοφία Καρεκλά

Η μεγάλη γιορτή για τους Ορθοδόξους είναι το Πάσχα, η Ανάσταση του Κυρίου, ενώ για τους Δυτικούς τα Χριστούγεννα, διευκρινίζει ο θεολόγος και σκηνοθέτης Αντώνης Θεοχάρης Κιούκας. Αυτό υποστήριζε περισσότερο από έναν αιώνα πριν ο κοινωνιολόγος Μαξ Βέμπερ (1864- 1920), λέγοντας ότι η αγγλοσαξονική παράδοση προτιμά τα Χριστούγεννα γιατί συνδέονται με το πνεύμα του καπιταλισμού και ενισχύουν την κατανάλωση. «Ως κοινωνία, τα τελευταία χρόνια έχουμε μετατοπιστεί προς τη Δύση. Ο εκσυγχρονισμός αυτός της κοινωνίας έχει ως αποτέλεσμα τα Χριστούγεννα να γίνουν και για εμάς τους Έλληνες η μεγαλύτερη γιορτή», εξηγεί ο κ. Κιούκας.

Όλα για την… κατανάλωση

Αναμφισβήτητα, τα Χριστούγεννα πια δεν είναι όπως παλιά. Όσο περνούν τα χρόνια κι αλλάζουν οι καιροί, εξελίσσεται και ο τρόπος με τον οποίο εορτάζονται. Και δεν εννοούμε τις όποιες συνέπειες έχουν δεχθεί εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Από τη σταδιακή υποχώρηση της ευχής «Καλά Χριστούγεννα» και την αντικατάστασή της από το «Καλές γιορτές», μέχρι την εσκεμμένη παράλειψη της ίδιας της λέξης Χριστούγεννα, τόσο στα ελληνικά όσο και τα αγγλικά, και την προτίμηση του όρου γιορτή ή Xmas στα αγγλικά. Γίναμε ξαφνικά πολύ εύαισθητοι όσον αφορά τους αλλόθρησκους και τους μη πιστεύοντες ή απλά αδιάφοροι κι επιφανειακοί ως προς τη σημασία των Χριστουγέννων; Τι ρόλο παίζει σε όλα αυτά ο καταναλωτισμός, το χρήμα και το κυνήγι της απόλαυσης;

Η μετατροπή των Χριστουγέννων σε κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που είναι πραγματικά έχει να κάνει με γενικότερες αλλαγές στο κοινωνικοοικονομικό μοντέλο της κοινωνίας, υποστηρίζει ο αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας του Σύγχρονου Πολιτισμού στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ, Χρήστος Τσιρώνης. «Στο πολιτισμικό παράδειγμα της καταναλωτικής κοινωνίας στην οποία ζούμε, οι ιδέες μετατρέπονται σε αντικείμενα δυνητικά εμπορεύσιμα. Έτσι, το θρησκευτικό νόημα των Χριστουγέννων, που συνδέονται με τη νηστεία και την πνευματική προετοιμασία των πιστών για το σπουδαιότατο αυτό γεγονός στη ζωή της θρησκευτικής κοινότητας, μεταλλάσσεται σε πολιτισμικοοικονομικό νόημα, δηλαδή σε κατανάλωση», εξηγεί ο κ. Τσιρώνης.

Σήμερα ο κόσμος δεν ξέρει γιατί γιορτάζει

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΥΦΑΝΤΗΣ, καθηγητής Πατερικής Σκέψης και Αγιολογίας ΑΠΘ

«Σήμερα ο κόσμος δεν ξέρει γιατί γιορτάζει», υποστηρίζει ο καθηγητής Πατερικής Σκέψης και Αγιολογίας του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Παναγιώτης Υφαντής. «Τα Χριστούγεννα για τους περισσότερους αποτελούν μια ευκαιρία για χειμωνιάτικες διακοπές. Αυτό εξηγεί την ανάγκη, ή και την προθυμία, και μη Χριστιανών να “γιορτάζουν”, να απολαμβάνουν, δηλαδή, αυτές τις αργίες. Πράγμα εξίσου παράδοξο ή και οδυνηρό  με τις πάμπολλες περιπτώσεις Χριστιανών που γιορτάζουν χωρίς, όμως, να έχουν καμία βιωματική πρόσβαση στο γεγονός που γιορτάζεται», προσθέτει.

«Ο εορτασμός των Χριστουγέννων μας θυμίζει και μας επιβεβαιώνει ότι υπάρχουν Χριστιανοί ψευδώνυμοι, Χριστιανοί ανώνυμοι και Χριστιανοί επώνυμοι», διευκρινίζει ο κ. Υφαντής. «Επώνυμοι Χριστιανοί είναι αυτοί που γνωρίζουν το νόημα των Χριστουγέννων και τα βιώνουν ως μια μόνιμη και ισόβια ευκαιρία προσωπικής μεταμόρφωσης ή ως έναν κομβικό σταθμό υπαρξιακού νοήματος με σκοπό τη σωτηρία και τον αγιασμό τους. Οι ψευδώνυμοι Χριστιανοί μπορεί να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα, να τηρούν τα έθιμά τους αλλά δεν έχουν καμία σχέση με το νόημα της εορτής. Όσο για τους ανώνυμους Χριστιανούς, η συμπεριφορά τους δείχνει ότι είναι συνεπείς προς έναν ευαγγελικό τρόπο ζωής χωρίς να το ξέρουν», επισημαίνει.

Από την άλλη πλευρά, βέβαια, μιλώντας για τον υπερβολικό καταναλωτισμό στις μεγάλες γιορτές, ειδικά τα Χριστούγεννα, δεν σημαίνει ότι στο όνομα του πνευματικού νοήματος, οι άνθρωποι δεν πρέπει να συμμετέχουν στη γιορτή. «Πρέπει να γιορτάζει όλος ο άνθρωπος. Όχι μόνο τρώγοντας καλά ή πίνοντας με τους φίλους του ή ανταλλάσσοντας δώρα. Όλα αυτά πρέπει να βρίσκονται αρμονικά δεμένα με ένα νόημα», πιστεύει ο κ. Υφαντής.

O πυρήνας της γιορτής βρίσκεται στη σπουδαιότητα της προσφοράς. Μια προσφορά που πρέπει να φθάσει μέχρι την κένωση, το απόλυτο δόσιμο

ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΙΡΩΝΗΣ, Kαθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας του Σύγχρονου Πολιτισμού ΑΠΘ

Ποιο είναι, όμως, το πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων; «Ουσιαστικά, ο πυρήνας της γιορτής βρίσκεται στη σπουδαιότητα της προσφοράς. Μια προσφορά που πρέπει να φθάσει μέχρι την κένωση, το απόλυτο δόσιμο. Να δώσεις τον εαυτό σου και να θες να δώσεις κι άλλο», απαντά ο κ. Τσιρώνης.

Τα Χριστούγεννα στην ουσία είναι μια γιορτή μνήμης, υπογραμμίζει ο κ. Υφαντής. «Γιορτάζουμε ένα γεγονός το οποίο νοηματοδοτεί τη ζωή μας. Το νόημα των Χριστουγέννων είναι ότι ο κόσμος ολόκληρος, η κτίση, ο άνθρωπος λογοποιήθηκαν, εμπλουτίστηκαν με την παρουσία του Λόγου του Θεού. Ο Λόγος, με την είσοδό του στην ιστορία και τον κόσμο, εισάγει, στην ουσία, τον κόσμο αυτόν στα έσχατα», εξηγεί. «Πολλοί άνθρωποι, όμως, ακόμη και Χριστιανοί, επειδή ακριβώς έχουν χάσει το νόημα της γιορτής, βλέπουν σε αυτήν απλώς μια δυνατότητα μέσα στον χρόνο να κάνουν τη ζωή τους πιο φανταχτερή ή πιο καταναλωτική», διευκρινίζει.

«Τα Χριστούγεννα γιορτάζουμε τη στιγμή που ο Θεός γίνεται άνθρωπος ενώ το Πάσχα το αντίθετο. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος γίνεται Θεός. Κι αυτό απαιτεί κόπο. Είναι δύσκολο κι επίπονο. Οι άνθρωποι προτιμούν τον εύκολο δρόμο. Η γιορτή που ο Θεός γίνεται άνθρωπος δεν απαιτεί προσπάθεια, δεν απαιτεί θυσία από τους ανθρώπους. Η μετατόπιση να θεωρούμε μεγαλύτερη γιορτή τα Χριστούγεννα από το Πάσχα έχει στοιχεία ευδαιμονισμού», υποστηρίζει ο κ. Κιούκας.

Πώς, λοιπόν, από τα Χριστούγεννα της προσφοράς και της μνήμης φθάσαμε στο Christmas time του ανελέητου shopping;

Αυτό έγινε με το να αλλάξουμε τη βασική νοηματοδότηση της γιορτής. Έχουμε μετατρέψει μια γιορτή προσφοράς σε μια γιορτή της χαράς με το να δέχεσαι, και όχι να προσφέρεις, δώρα, απαντά ο κ. Τσιρώνης. «Όταν ο πιστός ετοιμάζεται για τα Χριστούγεννα ως μια γιορτή προσφοράς, σημαίνει ότι έχει αναστοχασμό και πνευματική προετοιμασία. Αυτό δεν είναι εύκολο, ούτε απλό. Σημαίνει να δώσεις τον εαυτό σου. Όταν από πιστοί και μέλη μιας θρησκευτικής κοινότητας γινόμαστε καταναλωτές που περιμένουν τα Χριστούγεννα για να δεχθούν δώρα, τότε η γιορτή έχει απεκδυθεί τη θρησκευτική της νοηματοδότηση κι έχει ενδυθεί τον ηδονοθηρικό χαρακτήρα του καταναλωτισμού», εξηγεί ο κ. Τσιρώνης.

Το γυαλιστερό περίβλημα

«Ο κόσμος αρέσκεται στο εύκολο, το ρηχό, το επιφανειακό. Παύει να έχει βιωματική πρόσβαση στα Χριστούγεννα. Για αυτό οι περισσότεροι άνθρωποι μένουν μόνο στο περίβλημα της γιορτής», επισημαίνει ο κ. Υφαντής.

Έτσι, λοιπόν, επειδή λείπει η ουσία και το βίωμα, το νόημα των Χριστουγέννων χάνεται ανάμεσα στα αμέτρητα στολίδια των ημερών και τα μεγάλα εμπορικά κέντρα. Αυτό που μένει είναι μια παρατεταμένη εμπορική γιορτή και μια αργία. Κάτι που απολαμβάνουν και άνθρωποι από άλλα θρησκεύματα και Χριστιανοί που δεν έχουν βιωματική σχέση με την Εκκλησία. «Τους λείπει το νόημα των Χριστουγέννων αλλά απολαμβάνουν το… γυαλιστερό περίβλημα του νοήματος», διευκρινίζει ο κ. Υφαντής. «Το τι υπάρχει μέσα στο περίβλημα μοιάζει να μην αφορά πια τον σύγχρονο άνθρωπο», συμπληρώνει.

«Εκτός από το νόημα των Χριστουγέννων, αρχίζει σιγά σιγά να λείπει και η ίδια η λέξη. Στη Δύση αποφεύγεται πλέον ο όρος Christmas, Χριστούγεννα δηλαδή, που παραπέμπει στον Χριστό, και χρησιμοποιείται ο όρος holidays (διακοπές)», υπογραμμίζει ο κ. Υφαντής. Αυτό συμβαίνει στο όνομα της πολιτικής ορθότητας, για να μην τραυματίζεται, υποτίθεται, η θρησκευτική συνείδηση των ανθρώπων που δεν είναι Χριστιανοί, μολονότι όλοι καλούνται να απολαύσουν τις ημέρες της αργίας των Χριστουγέννων και, το κυριότερο, να συμετάσχουν στον βουλιμικό καταναλωτισμό των ημερών», εξηγεί ο ίδιος.

Όσο για το αν υπάρχει μεθόδευση από πλευράς πολυεθνικών εταιρειών πίσω από αυτό, ο κ. Υφαντής απαντά «δεν νομίζω αλλά σίγουρα υπάρχει το κίνητρο του κέρδους». «Αν κάτι τέτοιο εξυπηρετεί τα κέρδη τους, ενδεχομένως να το κάνουν για να διευρύνουν το καταναλωτικό τους κοινό. Αν ο πολύς Χριστός ενοχλεί ή μειώνει το αγοραστικό κοινό, θα φροντίσουν ακόμη και να αποσιωπήσουν την ιστορική ρίζα των Χριστουγέννων», προσθέτει. Ωστόσο, όλα αυτά δεν θα είχαν σημασία αν οι ίδιοι οι Χριστιανοί βίωναν πραγματικά το νόημα των Χριστουγέννων, αν το είχαν κάνει δικό τους και έβλεπαν στο γεγονός αυτό που έγινε πριν από περίπου 2000 χρόνια κάτι πολύ σημαντικό για τους ίδιους τώρα, πιστεύει ο κ. Υφαντής.

Τι θα περίμενε κανείς να διδάξει η γιορτή των Χριστουγέννων στους ανθρώπους; Ο Θεός γεννιέται, λαμβάνοντας την ανθρώπινη σάρκα, γυμνός, αδύναμος, επαπειλούμενος. «Η ιστορία της Γέννησης του Ιησού είναι συγκλονιστική. Βλέπουμε πως τα πάντα γύρω θέλουν να τερματίσουν την έκρηξη αυτής της ζωής. Συντελείται, όμως, ένα σπουδαίο γεγονός της θείας οικονομίας», απαντά ο κ. Τσιρώνης. Όλα αυτά, όμως, διαδραματίζονται σε ένα περιβάλλον πολύ απλό, το οποίο δεν έχει καμία σχέση ούτε με πλούτη, ούτε με ανέσεις. Ο βασικός πυρήνας της ιστορίας είναι το ίδιο το γεγονός της ενσάρκωσης του Ιησού, εξηγεί ο ίδιος.

«Σήμερα δεν νομίζω ότι εύκολα οδηγούμαστε σε μια σκέψη για το τι είναι ουσιώδες, τι επουσιώδες, τι αναγκαίο, τι επιθυμία. Μάλλον η περίοδος των Χριστουγέννων έρχεται για να μας βάλει σε ένα πλαίσιο καταναλωτικό, που χάνεις το μυαλό σου, απλώς αφήνεσαι, επιτρέπεις στον εαυτό σου να κάνει ό,τι καταναλωτική τρέλα δεν θα έκανε τον υπόλοιπο χρόνο. Τα Χριστούγεννα κανονικά είναι το ακριβώς αντίθετο. Η αυτάρκεια, η απλότητα, η λιτότητα μετατρέπονται σε υπεραφθονία, υπερκαταναλωτισμό και ξόδεμα χωρίς όρια», διαπιστώνει ο κ. Τσιρώνης.

Ετικέτες: