Ολοκληρώνεται σήμερα η Παγκόσμια Εβδομάδα Προσευχής για την ενότητα των Χριστιανών. Η αφιέρωση της περιόδου 18-25 Ιανουαρίου στη χριστιανική ενότητα μετρά ήδη έναν αιώνα ζωής. Την πρωτοβουλία είχε ο Αμερικανός, πρώην Αγγλοκαθολικός και προτεινόμενος για αγιοκατάταξη από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, π. Paul Wattson (1863-1940), ο οποίος ξεκίνησε την παράδοση της Οκτάβας για τη Χριστιανική Ενότητα το 1908.

Αρχικά, το περιεχόμενό της εξέφραζε την ενότητα όπως αυτή κατανοούνταν, τουλάχιστον μέχρι και εκείνη την περίοδο, στο πλαίσιο της ρωμαιοκεντρικής εκκλησιολογίας. Η συνεισφορά του Γάλλου π. Paul Couturier (1881–1953) κατέστησε την Εβδομάδα μια πραγματικά οικουμενική πρόσκληση προσευχής για όλους τους Χριστιανούς.

Σήμερα, το περιεχόμενό της προετοιμάζεται από κοινού από Ρωμαιοκαθολικούς, Ορθοδόξους και Προτεστάντες, από διαφορετική χώρα κάθε έτος, και τελεί υπό την αιγίδα του Ποντιφικικού Συμβουλίου για τη Χριστιανική Ενότητα και την Επιτροπή «Πίστη και Τάξη» του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών.

Στη χώρα μας, η Εβδομάδα τυγχάνει ελάχιστης προσοχής αν όχι και εναντίωσης απ’ όσους ασκούν κριτική καλοπροαίρετα ή και, όχι σπάνια, κακοπροαίρετα στον υφιστάμενο διαχριστιανικό διάλογο. Με δεδομένη τη βαθιά ρήξη μεταξύ των Ορθοδόξων περί των προϋποθέσεων και της πραγματικής δυνατότητας συμμετοχής τους στον διαχριστιανικό διάλογο, η επιστροφή στην ιστορική και εκκλησιαστική μνήμη καθίσταται πολλές φορές όχι μόνο αναγκαία αλλά και φωτεινός οδοδείκτης για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να πορευθούμε σήμερα.

Κατά το τρέχον έτος, τιμούμε τη συμπλήρωση 100 ετών (1920-2020) από την αποστολή της περίφημης εγκυκλίου επιστολής του Οικουμενικού Πατριαρχείου «προς τις Εκκλησίες του Χριστού σ’ όλο τον κόσμο», καθώς και τη συμπλήρωση 80 ετών από την εμπλοκή της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η περίοδος του Μεσοπολέμου σηματοδότησε τη συστηματική ανάπτυξη του πολυμερούς διαλόγου μεταξύ των διαιρεμένων Χριστιανών, κυρίως μέσω των παγκόσμιων κινημάτων «Πίστη και Τάξη» και «Ζωή και Έργο». Τα ανυπολόγιστα δεινά που προκάλεσε στην ανθρωπότητα ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος κατέστησαν το οικουμενικό όραμα επιτακτικό και ζητούμενο, όχι μόνο για τα «υψηλά κλιμάκια» της εκκλησιαστικής διοικήσεως, αλλά και για μια πλειάδα συνειδητών Χριστιανών, μεταξύ των οποίων και αρκετοί νέοι και νέες.

Ανάμεσα στα ντοκουμέντα τα οποία διασώζουν την ιστορική μνήμη εκείνης της περιόδου, συγκαταλέγονται φωτογραφίες που μαρτυρούν ένα λησμονημένο οικουμενικό παρελθόν. Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα είναι του 1923 και παρουσιάζουν τον τότε Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο (1868-1951) να συμμετέχει σε συνάντηση της Παγκόσμιας Χριστιανικής Αδελφότητας Νέων (YMCA) στην Αυστρία, με θέμα «Η θέση της παιδικής ηλικίας των αγοριών στα έθνη του κόσμου».

Στη πρώτη φωτογραφία, ο Γεννάδιος διακρίνεται να συνομιλεί με τον πιστό διάκονο του παγκόσμιου ιεραποστολικού κινήματος και της ενότητας των Χριστιανών, John Mott, Γενικό Γραμματέα της Παγκόσμιας Φοιτητικής Χριστιανικής Ομοσπονδίας (WSCF). Ο Mott, ο οποίος τιμήθηκε το 1946 με Νόμπελ Ειρήνης για το πολυσχιδές οικουμενικό και φιλειρηνικό του έργο, διατηρούσε φιλική επικοινωνία με τον ομολογητή Πατριάρχη Μόσχας άγιο Τύχωνα.

Απόφοιτος της Σχολής της Χάλκης, ο Μητροπολίτης Γεννάδιος βρέθηκε να υπηρετεί στην Κομοτηνή ως εκπαιδευτικός και ιεροκήρυκας, πριν του ανατεθεί, κατόπιν πρότασης του μετέπειτα μαρτυρικού Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου, η θέση του υπογραμματέα της Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το 1905 έλαβε χώρα η εκλογή του ως Μητροπολίτη Λήμνου, ενώ το 1912 τοποθετήθηκε Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, οπότε και ανέλαβε να ποιμάνει τον ορθόδοξο πληθυσμό της πόλης κατά τα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Άραγε, σε πόσους Θεσσαλονικείς είναι γνωστό πως το περίφημο κτίριο της ΧΑΝΘ, το οποίο κοσμεί, ως τοπόσημο, ένα από τα πιο κεντρικά σημεία της πόλης, οφείλει την ύπαρξή του στον Μητροπολίτη Γεννάδιο, γεγονός το οποίο αποτυπώνει ακριβώς την οικουμενική διάσταση του έργου του; Επίσης, επί της δικής του ποιμαντορίας, πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη η Πανορθόδοξη Διάσκεψη του 1930, ενώ τρία χρόνια μετά συμμετείχε, εκ μέρους της Εκκλησίας της Ελλάδος, στην περίφημη Διορθόδοξη Επιτροπή του Αγίου Όρους, η οποία επεξεργάστηκε τη λίστα με τα θέματα τα οποία θα εξετάζονταν σε μελλοντική Πανορθόδοξη Σύνοδο.

Να σημειωθεί πως το 1969, 18 χρόνια μετά την κοίμησή του, ο Μητροπολίτης Γεννάδιος ονομάστηκε «Δίκαιος των Εθνών» για τις προσπάθειές του να αντισταθεί, κατά την περίοδο της ναζιστικής κατοχής, στο Ολοκαύτωμα της ακμάζουσας εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Δεν είναι τυχαίο πως διάδοχος του Μητροπολίτη Γενναδίου ανεδείχθη ο εξίσου οικουμενικός Παντελεήμων Α΄ (1902-1979), τον οποίον και καθαίρεσε για τα δημοκρατικά του φρονήματα η χουντόφιλη Αριστίνδην Σύνοδος υπό του Ιερωνύμου Α΄ Κοτσώνη.

Το Κέντρο Οικουμενικών, Ιεραποστολικών και Περιβαλλοντικών Μελετών «Μητροπολίτης Παντελεήμων Παπαγεωργίου» (CEMES), το οποίο εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, τιμά τη μνήμη του δεύτερου, φέροντας το όνομά του. Στο πλαίσιο διατήρησης της πνευματικής παρακαταθήκης των δύο Μητροπολιτών, καθώς επίσης και της διπλής επετείου συμπλήρωσης ενός αιώνα από την αποστολή της Πατριαρχικής Εγκυκλίου του 1920, αλλά και 80 ετών από την εμπλοκή της χώρας μας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Κέντρο CEMES ετοιμάζει σχετική εκδήλωση και έκθεση φωτογραφίας, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη το ερχόμενο φθινόπωρο.

Tagged: