Το δράμα «Φιλοθέη η αρχοντοπούλα των Αθηνών» είναι ένα πολύ γοητευτικό υβριδικό έργο που συνδυάζει το Θέατρο Σκιών με ένα ιδιότυπο συναξάρι, υπαινισσόμενο ταυτόχρονα όλα τα σημαντικά προβλήματα της Αθήνας του 21ου αιώνα: Την πατριαρχία, την προσφυγιά, το τράφικινγκ. Χάρη στην πυκνή απλότητα του λόγου ο θεατής δεν καταλαβαίνει πώς μέσα από τις λεπτομέρειες της Αθήνας του 16ου αιώνα, που προσφέρονται με δεινή λαογραφική εμβρίθεια, μεταφέρεται ανεπίγνωστα στην Αθήνα της δικής μας εποχής και αντιμετωπίζει τα ζητήματα που καίνε τον ίδιο. Εντέλει φεύγει από το έργο με μια απορία γιατί δεν ξέρουμε περισσότερα για αυτήν την εποχή του 16ου αιώνα, συνάμα ζοφερή κι ανθρώπινη, που μας μοιάζει τόσο πολύ. Γιατί δεν μας απασχολεί περισσότερο η Φιλοθέη, η αδύναμη γυναίκα που με τη δράση και την αντίστασή της, παράδοξο απότοκο της αφετηριακής χριστιανικής ησυχίας και υπακοής, υπήρξε κάποτε το αγαθό πνεύμα της πόλης των Αθηνών.

Το ιδιαίτερο αυτό έργο μας προσφέρει η ομάδα «Οθόνιον» που είναι ταυτόχρονα καλλιτεχνική και επιστημονική. Αναβιώνει τις παραδοσιακές σκηνικές πρακτικές απευθυνόμενη στο ευρύ κοινό, αλλά ιδιαίτερα σε ευπαθείς ομάδες, όπως κρατούμενοι, παιδιά και ασθενείς. Στο έργο συμπυκνώνεται ο μόχθος του ακαδημαϊκού ερευνητή που με το μεράκι του φυσιοδίφη επιχειρεί να ανασυνθέσει μια παρωχημένη εποχή, βασισμένος στην έρευνα, και η επιτελεστική ελευθερία του περφόρμερ που αναλαμβάνοντας μια παραδοσιακή τέχνη, καθώς το Θέατρο Σκιών, δεν μπορεί παρά να την επανερμηνεύσει.

Το έναυσμα για τη συγγραφή του έργου δόθηκε σε μια συζήτηση ανάμεσα στον Ιωσήφ Βιβιλάκη, καθηγητή Ιστορίας του Θεάτρου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και τον Άθω Δανέλλη, καραγκιοζοπαίκτη γνωστό για τον «Αθηναϊκό Θίασο Σκιών» του. Η πρόκληση ήταν να ανεβεί στο Θέατρο Σκιών μια ιστορία που είναι τυπικά ένα συναξάρι, ο Βίος μιας Αγίας, αλλά με τρόπο που να συνυπάρχει με τα πιο κωμικά στοιχεία του Θεάτρου Σκιών. Κάπως έτσι ο Καραγκιόζης έγινε υπηρέτης και τελετάρχης στο Αρχοντικό των Μπενιζέλων, που εκτελεί και χρέη αφηγητή και αγγέλου μιας νεωτερικής τραγωδίας, ενώ ο Διονύσιος, ο Μορφονιός και ο Μπαρμπα-Γιώργος άτυχοι μνηστήρες στη μοναδική ίσως σκηνή που θυμίζει τα κλασικά αστεία του είδους.

Το Θέατρο Σκιών βέβαια λειτουργούσε ανέκαθεν ως χωνευτήρι: Μπορούσε να προσλάβει ιστορίες αγίων, αλλά και να αφομοιώσει όλη τη νεοελληνική μυθολογία από τον Μεγαλέξανδρο και τον Κατσαντώνη ως τους ήρωες του 1821. Το έργο δεν διστάζει να αναδείξει την αγιότητα της Φιλοθέης στην καθαρότητά της, χωρίς υπεκφυγές. Βοηθάει η απλότητα του λόγου που μέσα από την κάθαρση ενός διανοουμένου συγγραφέα έρχεται να συναντήσει τα απέριττα λαϊκά συναξάρια. Όπως και το ότι οι δύο μάστορες θεάτρου σκιών, ο Άθως Δανέλλης και ο Νικόλας Τζιβελέκης επέμειναν περισσότερο στη σπουδαιότητα του ύφους και του ήθους. Το βίωμα του καημού για το μαρτύριο, που φαίνεται να είναι ο μοναδικός τρόπος διάσωσης της αξιοπρέπειας, αποδίδεται καλύτερα με τη μουσική και το τραγούδι, που πλαισιώνουν την παράσταση, χάρη στον Θεολόγο Παπανικολάου, τον Γεράσιμο Παπαδόπουλο και την Κατερίνα Μιχαλάκη.

Η υβριδικότητα του έργου εκδηλώνεται σε ορισμένα βασικά παράδοξά του: Η απογυμνωμένη από εντυπωσιασμούς λιτότητα του λόγου κατορθώνει να προκαλέσει το μέγιστο τραύμα στο θυμικό του θεατή. Η αιτία είναι ότι μεταφερόμενος στην Αθήνα του 16ου αιώνα στην πραγματικότητα βρίσκει την Αθήνα του 21ου. Πατριαρχία και δουλεία δεσπόζουν και στις δύο εποχές. Τη μορφή της πατριαρχίας στην οποία αντιστάθηκε η Φιλοθέη με το να δίνει καταφύγιο σε σκλάβες που δραπέτευαν από τα χαρέμια, μια πατριαρχία που βασιζόταν στον καταναγκαστικό θεσμό του μη συναινετικού γάμου είτε στην πολυγαμική μουσουλμανική του εκδοχή, είτε στη μονογαμική χριστιανική, έχει διαδεχθεί σήμερα η διαφορετική μορφή πατριαρχίας της καπιταλιστικής ελευθεριότητας, όπου τυραννιόμαστε όχι από εξωτερικούς αφέντες, αλλά από την ίδια μας την επιθυμία. Όπου οι Έλληνες δεν είμαστε τα θύματα των μη συναινετικών ερωτικών συναφειών, αλλά οι θύτες. Βλέποντας κανείς στο πανί τους μη συναινετικούς γάμους της Αθήνας του 16ου αιώνα, έχει τη σαιξπηρική εμπειρία του βασιλιά του Άμλετ που βλέπει στο έργο που παίζουν οι θεατρίνοι το οικείο έγκλημα. Το έργο θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι μιλάει για τη βία της μη συναίνεσης της δικής μας εποχής, καθώς η Φιλοθέη και η ομάδα της από απελεύθερες Αφρικανές και Ασιάτισσες θα μπορούσε να μας θυμίσει μια σύγχρονη ομάδα από φεμινίστριες ακτιβίστριες κατά του τράφικινγκ. Οι μοναστικές αδελφότητες από γυναίκες που έχουν πραγματοποιήσει μια ηρωική έξοδο από τον κόσμο της μη συναινετικής πατριαρχίας θα μπορούσε να παραπέμπει σε μια αντιεξουσιαστική κολεκτίβα.

Με τη διαφορά ίσως ότι στην περίπτωση της Φιλοθέης του έργου είναι παραδόξως η έως εσχάτων υπακοή στην απόλυτη αγαπητική ετερότητα, αυτή του Θεού, που της δίνει το έρεισμα για την αφοβία και την αψήφηση κάθε κινδύνου έναντι της πατριαρχικής εξουσίας. Η Φιλοθέη ανατρέπει το συμβολικό της κοινωνίας ακριβώς με το να καταφάσκει σε αυτό μέχρι το τέλος. Ένα τέλος που δεν μπορεί παρά να είναι το μαρτύριο, η έκβαση της αυθεντικότητας σε κάθε εποχή. Η Φιλοθέη παρουσιάζεται στο έργο όχι μόνο ως βολονταριστική ακτιβίστρια, αλλά και ως η υπομονετική αρχοντοπούλα, που ήθελε να κτίσει και να καλλιεργήσει, μορφώνοντας την πόλη των Αθηνών, που είναι η δεύτερη μεγάλη πρωταγωνίστρια του έργου. Από τη Φιλοθέη και το Ψυχικό ως τα Πατήσια και την Πλάκα έχει αφήσει παντού τα ίχνη της. Παρομοίως, το μαρτύριό της δεν ήταν μια αιφνίδια ανάληψη στους ουρανούς ύστερα από μια λυσιτελή βία, αλλά ένας αργόσυρτος θάνατος υπόκυψης στα τραύματα. Συνδυάζει έτσι τον χαρακτήρα της μάρτυρος του αίματος και της μάρτυρος της προαιρέσεως, που μένει ζωντανή για ένα μεσοδιάστημα ανάμεσα στο μαρτύριο και τον βιολογικό θάνατο, ως συνείδηση μιας εποχής που είναι και η δική μας.

Του Διονύση Σκλήρη

Πληροφορίες για την παράσταση δείτε εδώ.

ΠΗΓΗ: frear.gr

Τα κείμενα που δημοσιεύονται στην κατηγορία αυτή είναι επιλογές από το διαδίκτυο. Εαν κάποιος από τους συντάκτες τους δεν επιθυμεί την φιλοξενία τους από το "Ορθοδοξια.info" μπορεί να το ζητήσει γράφοντας στο news@orthodoxia.info Η αναδημοσίευση στις σελίδες μας δεν σημαίνει απαραίτητα και αποδοχή των όσων αναφέρονται στα κείμενα από την πλευρά του orthodoxia.info

Ετικέτες: