Ο μητροπολίτης Κηφισίας, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: Δύο διαφορετικοί και αντιφατικοί δρόμοι για ένα κοινό τέρμα, την ελευθερία

ΑΠΕ – ΜΠΕ – Λένα Μαχαίρα | «Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, η αρχή όλων των Δεσποτικών εορτών, είναι η πληροφορία της ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού, η μεγαλύτερη είδηση μέσα στην ιστορία και αποτελεί μήνυμα ελπίδας ότι ο Θεός ποτέ δεν ξεχνά τις υποσχέσεις Του όσος χρόνος και εάν παρέρχεται, αρκεί ο άνθρωπος να είναι πιστός σε Αυτόν και υπομονετικός», τονίζει σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο μητροπολίτης Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού Κύριλλος, επί τη ευκαιρία της θεομητορικής εορτής.

Αναφορικά με το πώς αντιλαμβάνεται ο σύγχρονος άνθρωπος το μήνυμα του Ευαγγελισμού, επισημαίνει ότι «το μυστήριο προσεγγίζεται μόνο με την πίστη. Η σύλληψη του Χριστού και η Γέννησή Του έγινε με την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος και, όπου ενεργεί το Πανάγιο Πνεύμα, κατά την υμνολογία της Εκκλησίας «νικάται φύσεως τάξις»». Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρει πως «αν ο σύγχρονος άνθρωπος δεν προσεγγίσει την εορτή με τέτοια θεολογικά και πνευματικά κριτήρια, τότε θα μείνει ξένος προς την εορτή και το μήνυμά της».

Μάλιστα, παρακινεί «ακολουθώντας το παράδειγμα της Παναγίας, ο άνθρωπος πρέπει να κάνει χρήση της ελευθερίας που έχει στις επιλογές του, με γνώμονα την υπακοή του στο θέλημα του Θεού, όπως εκφράζεται μέσα από το Ευαγγέλιο και την παράδοση της Εκκλησίας».

Σε ό,τι αφορά το αν ο Ευαγγελισμός είναι προοίμιο της Ανάστασης, ο μητροπολίτης Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού εκτιμά ότι «αν η Ανάσταση είναι κορύφωση των έργων της σωτηρίας του πεσμένου από την αμαρτία ανθρώπου, ο Ευαγγελισμός είναι η απαρχή και το θεμέλιο αυτού».

Σε αυτό το σημείο του λόγου του, εκφράζει την άποψη πως «είναι φανερό ότι με το έργο της σωτηρίας του ανθρώπου, που αρχίζει με τον Ευαγγελισμό, σωτηρία δεν σημαίνει μόνο απελευθέρωση από την αμαρτία, τη φθορά και τον θάνατο, αλλά κάτι πολύ περισσότερο, την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, διά της οποίας μόνον μπορεί να πραγματοποιηθεί η θέωσή του, που άλλωστε υπήρξε και ο αρχικός σκοπός της δημιουργίας».

Επιπρόσθετα, σε ερώτηση πώς συνδυάζονται η εκκλησιαστική-θεομητορική εορτή με την εθνική, θα δώσει τη σύνδεση των δύο εορτών παρά το φαινομενικά ασύνδετο χαρακτήρα τους: «Από τη μια μεριά, υποταγή στο θέλημα του Θεού και από την άλλη επανάσταση στην ανθρώπινη αυθαιρεσία. Δύο διαφορετικοί και αντιφατικοί δρόμοι για ένα, όμως, κοινό τέρμα, την ελευθερία. Την ελευθερία που δικαιώνει τη δημιουργία του ανθρώπου, γιατί τον καθιστά Πρόσωπο, δηλαδή πραγματικό Άνθρωπο».

Επεξηγηματικά, θα προσθέσει ότι «αν η αντίσταση και η επανάσταση στην καταπίεση και τη δουλεία αποτελεί το αυτονόητο σύνθημα των αγώνων για ελευθερία, η υποταγή και η υπακοή ακούγονται σαν ένας εξωφρενικός παραλογισμός. Και όμως, η υπακοή στον Θεό είναι η πιο δυνατή μορφή εσωτερικής ελευθερίας από πάθη, αδυναμίες, ανάγκες και εξαρτήσεις».

Επιπλέον, θεωρεί ότι «ο δρόμος της απελευθέρωσης αρχίζει από τον ίδιο μας τον εαυτό». Γι αυτό: «Ας ξεπεράσουμε τις μικρότητές μας. Ας διερωτηθούμε πού φταίμε πρώτα εμείς οι ίδιοι για τα δεινά μας και μετά ας δούμε τα ξένα συμφέροντα και τις σκοπιμότητες. Ας γίνουμε πιο έντιμοι με τον εαυτό μας, με τους άλλους και με τον Θεό και τότε μπορούμε να μιλάμε για τιμή και μνήμη ηρώων και αγίων».

Καταληκτικά, εκφράζει με έμφαση: «Αυτή είναι η ευθύνη μας. Ας την αναλάβουμε, άμεσα, χωρίς καθυστερήσεις, με αφορμή την ημέρα που γιορτάζει η Παναγιά, μαζί Της και η Πατρίδα».

Ακολουθεί η συνέντευξη του μητροπολίτη Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού Κυρίλλου:

Ποιο το θεολογικό μήνυμα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου; Μπορεί να αποτελεί μήνυμα ελπίδας;

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι η αρχή όλων των Δεσποτικών εορτών (Γέννηση, Σταύρωση, Ανάσταση, Ανάληψη). Στο απολυτίκιο της εορτής ψάλλουμε «σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον και του απ αιώνος μυστηρίου η φανέρωσις…». Το περιεχόμενο της εορτής αναφέρεται στο γεγονός κατά το οποίο ο αρχάγγελος Γαβριήλ επισκέφθηκε με εντολή του Θεού την Παναγία και την πληροφόρησε ότι έφθασε ο καιρός της σαρκώσεως του Λόγου του Θεού και ότι αυτή θα γίνει η μητέρα Του. Το γεγονός περιγράφεται στο Ευαγγέλιο του Λουκά, κεφ. 1, στίχος 26-38.

Η λέξη «Ευαγγελισμός» αποτελείται από δύο επιμέρους λέξεις, ευ και αγγελία, καλή αγγελία, είδηση δηλαδή, η οποία προσδιορίζει ουσιαστικά και το θεολογικό μήνυμα της εορτής. Πρόκειται για την πληροφορία στο κόσμο, που δόθηκε διά του αρχαγγέλου ότι ο Λόγος του Θεού, το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, ο Χριστός δηλαδή, θα γίνει άνθρωπος για τη σωτηρία του πεπτωκότος ανθρώπου. Ουσιαστικά, πρόκειται για την εκπλήρωση της υποσχέσεως του Θεού, που δόθηκε μετά την πτώση του Αδάμ και της Εύας (βιβλίον Γενέσεως της Παλαιάς Διαθήκης, κεφ. γ΄ στίχος 15), η οποία λέγεται πρωτευαγγέλιο. Γι αυτό η πληροφορία της ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού είναι η μεγαλύτερη είδηση μέσα στην ιστορία και αποτελεί μήνυμα ελπίδας ότι ο Θεός ποτέ δεν ξεχνά τις υποσχέσεις Του όσος χρόνος και εάν παρέρχεται, αρκεί ο άνθρωπος να είναι πιστός σε Αυτόν και υπομονετικός.

Πώς αντιλαμβάνεται ο σύγχρονος άνθρωπος το μήνυμα του Ευαγγελισμού;

Σήμερα, ο αλλοτριωμένος, οκνηρός και χλιαρός πνευματικώς άνθρωπος έχει μεγάλη δυσκολία να προσεγγίσει την εορτή του Ευαγγελισμού και να λάβει το μήνυμά της. Από τη μια, επειδή ο άνθρωπος είναι δισύνθετος, είναι ψυχή και σώμα, ελκύεται πνευματικά προς το μυστήριο από τη φύση του, από την άλλη, όμως, η λογικοκρατία και η νοησιαρχία του σαν βαρίδι τον κρατά προς τα κάτω. Συγκρούεται η λογική του με την έννοια της «παρθένου μητέρας». Το μυστήριο προσεγγίζεται μόνο με την πίστη. Η σύλληψη του Χριστού και η Γέννησή Του έγινε με την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος και, όπου ενεργεί το Πανάγιο Πνεύμα, κατά την υμνολογία της Εκκλησίας «νικάται φύσεως τάξις». Αν ο σύγχρονος άνθρωπος δεν προσεγγίσει την εορτή με τέτοια θεολογικά και πνευματικά κριτήρια, τότε θα μείνει ξένος προς την εορτή και το μήνυμά της.

Ποιο το ηθικό δίδαγμα που μας δίνει η Παναγία μέσα από αυτή την εορτή;

Η απάντηση της Παναγίας στην πληροφορία του αρχαγγέλου ότι θα αξιωθεί να γεννήσει τον Χριστό ήταν εκφραστική: «Ιδού η δούλη Κυρίουγένοιτό μοι κατά τό ρήμα σου». Φαίνεται εδώ η υπακοή της Παναγίας στον λόγο του αρχαγγέλου αλλά και η υπακοή της στον Θεό για ένα γεγονός που ήταν παράδοξο και παράξενο για την ανθρώπινη λογική. Έτσι υποτάσσει τη λογική της στο θέλημα του Θεού και κάνει υπακοή. Κατά τη στιγμή εκείνη, όλη η ανθρωπότητα περίμενε με αγωνία να ακούσει την απάντηση της Παναγίας, έχοντας φόβο μήπως αρνηθεί και δεν υπακούσει στο θέλημα του Θεού. Επειδή κάθε φορά που ο άνθρωπος βρίσκεται σε τέτοιο διχαστικό δίλημμα μεταξύ πίστης και λογικής και επειδή, έχοντας το αυτεξούσιο, την ελευθερία δηλαδή επιλογής, μπορεί να πει το ναι ή το όχι, όπως έγινε άλλωστε στο ζεύγος των πρωτοπλάστων, του Αδάμ και της Εύας, το ίδιο μπορούσε να γίνει και στην περίπτωση της Παναγίας. Δεν έγινε, όμως όχι γιατί η Παναγία δεν είχε ελευθερία, αλλά γιατί είχε την πραγματική, την τέλεια ελευθερία, γιατί είχε φθάσει στη θέωση και η ελευθερία της ενεργούσε πάντοτε κατά φύσιν και όχι παρά φύσιν. Εμείς οι άνθρωποι, επειδή δεν έχουμε φθάσει στη θέωση, έχουμε ατελή ελευθερία, γι αυτό αμφιταλαντευόμαστε για το πρακτέο κάθε φορά.

Γι αυτό, ακολουθώντας το παράδειγμα της Παναγίας, ο άνθρωπος πρέπει να κάνει χρήση της ελευθερίας που έχει στις επιλογές του, με γνώμονα την υπακοή του στο θέλημα του Θεού, όπως εκφράζεται μέσα από το Ευαγγέλιο και την παράδοση της Εκκλησίας.

Ο Ευαγγελισμός ως προοίμιο της Ανάστασης

Ο Χριστός με την Ανάστασή Του μας έδειξε τη δυνατότητα της αθανασίας και της προς τον Θεό ανόδου μας και έγινε ο ίδιος η πηγή της καινής αθάνατης ζωής, την οποία προσέφερε στο ανθρώπινο γένος. Με την Ανάσταση του Κυρίου νικήθηκαν η αμαρτία, ο θάνατος και ο διάβολος και δόθηκε στον άνθρωπο η βεβαίωση της ζωής και της αθανασίας. Ανάσταση, λοιπόν, σημαίνει αιώνια ζωή, σημαίνει σωτηρία, η οποία, όμως, πραγματοποιείται μόνο «διά του Σώματος και εν τω Σώματι του Αναστάντος Σωτήρος». Αν η Ανάσταση είναι κορύφωση των έργων της σωτηρίας του πεσμένου από την αμαρτία ανθρώπου, ο Ευαγγελισμός είναι η απαρχή και το θεμέλιο αυτού. Σωτηρία σημαίνει πρώτα τη διακοπή της αμαρτίας που άρχισε με την παρακοή των πρωτοπλάστων, απαλλαγή από τα δεσμά του πρώτου διδάξαντος την αμαρτία, δηλαδή του διαβόλου, και απελευθέρωση από τον θάνατο, ο οποίος επήλθε ως συνέπεια της πτώσεως. Έπειτα έρχεται η αναγέννηση, η αναδημιουργία του ανθρώπου, και τελικώς η εν Χριστώ ανύψωση. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι με το έργο της σωτηρίας του ανθρώπου, που αρχίζει με τον Ευαγγελισμό, σωτηρία δεν σημαίνει μόνο απελευθέρωση από την αμαρτία, τη φθορά και τον θάνατο, αλλά κάτι πολύ περισσότερο, την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, διά της οποίας μόνον μπορεί να πραγματοποιηθεί η θέωσή του, που άλλωστε υπήρξε και ο αρχικός σκοπός της δημιουργίας.

Πώς συνδυάζονται η εκκλησιαστική-θεομητορική εορτή με την εθνική;

Η επέτειος της Παλιγγενεσίας φαίνεται θεολογικά ασύνδετη με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Εδώ βλέπουμε την επιβράβευση του Θεού στην ταπείνωση και υπακοή της Παναγίας και μέσα από Αυτήν σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Στην εθνική μας παλιγγενεσία βλέπουμε κάτι άλλο. Βλέπουμε το χέρι του Θεού να επιβραβεύει τον αγώνα και την αντίσταση ενός πιστού λαού αδικημένου, καταπιεσμένου και ταπεινωμένου για τετρακόσια χρόνια.

Από τη μια μεριά, λοιπόν, υποταγή στο θέλημα του Θεού και από την άλλη επανάσταση στην ανθρώπινη αυθαιρεσία. Δύο διαφορετικοί και αντιφατικοί δρόμοι για ένα, όμως, κοινό τέρμα, την ελευθερία. Την ελευθερία που δικαιώνει την δημιουργία του ανθρώπου, γιατί τον καθιστά Πρόσωπο, δηλαδή πραγματικό Άνθρωπο. Αν η αντίσταση και η επανάσταση στην καταπίεση και τη δουλεία αποτελεί το αυτονόητο σύνθημα των αγώνων για ελευθερία, η υποταγή και η υπακοή ακούγονται σαν ένας εξωφρενικός παραλογισμός. Και όμως, η υπακοή στον Θεό είναι η πιο δυνατή μορφή εσωτερικής ελευθερίας από πάθη, αδυναμίες, ανάγκες και εξαρτήσεις.

Γι αυτό, λοιπόν, στα ηχηρά συνθήματα και τις θεωρίες που ακούγονται καθημερινά, και κυρίως τις ημέρες σαν τη σημερινή, από διαφόρους πολιτικούς χώρους και κομματικούς μηχανισμούς, από διανοητές ποικίλων ιδεολογικών καταβολών και προκαταλήψεων, από κατευθυνόμενα μέσα ενημέρωσης και θεσμούς συστημάτων, εμείς οι Έλληνες Ορθόδοξοι Χριστιανοί ας απαντήσουμε. Ο δρόμος της απελευθέρωσης αρχίζει από τον ίδιο μας τον εαυτό. Ας ξεπεράσουμε τις μικρότητές μας. Ας διερωτηθούμε πού φταίμε πρώτα εμείς οι ίδιοι για τα δεινά μας και μετά ας δούμε τα ξένα συμφέροντα και τις σκοπιμότητες. Ας γίνουμε πιο έντιμοι με τον εαυτό μας, με τους άλλους και με τον Θεό και τότε μπορούμε να μιλάμε για τιμή και μνήμη ηρώων και αγίων.

Αυτή είναι η ευθύνη μας. Ας την αναλάβουμε, άμεσα χωρίς καθυστερήσεις, με αφορμή την ημέρα που γιορτάζει η Παναγιά, μαζί Της και η Πατρίδα.

Διαβάστε ολόκληρο το αφιέρωμα του ΑΠΕ-ΜΠΕ στην Εθνική Παλιγγενεσία

Tagged: