Η 8η Νοεμβρίου είναι, σύμφωνα με το εορτολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αφιερωμένη στους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και το πρώτο ανάγνωσμα του εσπερινού της γιορτής είναι η σύντομη περικοπή Ιησ ε΄ 13-15. Η περικοπή αναφέρεται στην εμφάνιση του «αρχιστρατήγου του στρατού του Κυρίου», ο οποίος στη χριστιανική παράδοση ταυτίζεται με τον αρχάγγελο Μιχαήλ, στον Ιησού του Ναυή, λίγο πριν από την τελική επίθεση των Ισραηλιτών κατά της Ιεριχώ.

Η περικοπή προέρχεται από έκτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης που φέρει ως τίτλο το όνομα του κεντρικού ήρωά του, του συνεργάτη και διαδόχου του Μωυσή, Ιησού γιου του Ναυή. Κύριο θέμα του βιβλίου αποτελεί η κατάκτηση της Χαναάν από τους Ισραηλίτες υπό την ηγεσία του Ιησού Ναυή (κεφ α΄ – ιβ΄) και η διανομή της χώρας μεταξύ των φυλών του Ισραήλ (κεφ ιγ΄ – κβ΄).

Αν και το πρώτο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στους αγώνες των Ισραηλιτών υπό την ηγεσία του Ιησού για την κατάκτηση της Χαναάν, στόχος του συγγραφέα του είναι να καταδείξει ότι η κατάκτηση της χώρας στην οποία κατοικούν οι Ισραηλίτες δεν συνιστά ένα επίτευγμα της γενναιότητας και της δύναμής τους, αλλά είναι το αποτέλεσμα της αποφασιστικής επέμβασης του Θεού, ο οποίος, πιστός στις υποσχέσεις που έδωσε στους προπάτορές τους, ηγήθηκε του πολέμου στο πλευρό του λαού του και προσέφερε τη χώρα ως δώρο στον λαό του.

Αν η ιδέα ενός πολεμιστή Θεού, ο οποίος μάλιστα προστάζει- σύμφωνα με το δίκαιο του πολέμου της εποχής- τον ολοκληρωτικό αφανισμό των ηττημένων, προσκρούει στη σύγχρονη περί αγαθότητας του Θεού αντίληψη, για τις αντιλήψεις των αρχαίων λαών της περιοχής η νίκη στον πόλεμο αποτελούσε ταυτόχρονα και απόδειξη της αδυναμίας και της συντριβής των θεοτήτων των ηττημένων. Μέσα, λοιπόν, από την περιγραφή των επικών κατορθωμάτων των ενωμένων φυλών διακηρύσσεται η αιώνια αλήθεια ότι οι θεοί των ειδωλολατρών είναι ψεύτικοι και ανίσχυροι απέναντι στον μόνο αληθινό Θεό, ο οποίος τηρεί πάντοτε τις υποσχέσεις του.

Ανάλογο στόχο εξυπηρετεί και η αφήγηση του κεφ ε΄, η οποία τίθεται ανάμεσα στην περιγραφή της διάβασης του ποταμού Ιορδάνη και της έναρξης των πολεμικών επιχειρήσεων. Θεωρούμενα από στρατιωτικής πλευράς τα πράγματα, η συγκεκριμένη στιγμή φαίνεται η πλέον κατάλληλη για την επίτευξη του στόχου της κατάκτησης της χώρας• το ηθικό των Ισραηλιτών- μετά την εμπειρία της θαυμαστής διάβασης του Ιορδάνη- βρίσκεται στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, ενώ αντίθετα οι Χανααναίοι είναι τρομοκρατημένοι και ανίκανοι να αντιδράσουν. Όμως αντί της, λογικά αναμενόμενης, άμεσης επίθεσης, οι Ισραηλίτες στρατοπεδεύουν στα Γάλγαλα, όπου περιτέμνονται και γιορτάζουν το Πάσχα.

Παρεμβάλλοντας στην αφήγησή του ο συγγραφέας του βιβλίου αυτό το διάστημα αναμονής ανάμεσα στην περιγραφή της εισόδου των Ισραηλιτών στη Χαναάν και της έναρξης των κατακτήσεων, δηλώνει με παραστατικό τρόπο πως στο σχέδιο του Θεού οι προτεραιότητες είναι διαφορετικές. Οι άνθρωποι συνηθίζουν να βάζουν στόχους και προσπαθούν να τους επιτύχουν μέσα σε καθορισμένα, συνήθως πιεστικά, χρονικά περιθώρια, επιστρατεύοντας όλες τους τις ψυχικές και σωματικές δυνάμεις.

Σ’ αυτήν τη διαδικασία όμως συχνά λησμονούν ότι η έκβαση μιας προσπάθειας δεν εξαρτάται πάντα από τον σωστό και λεπτομερή σχεδιασμό, αλλά κυρίως από το θέλημα του Θεού. Για τον λόγο αυτόν πριν από την εκπόνηση οποιουδήποτε σχεδίου είναι απαραίτητη η πνευματική προετοιμασία, προκειμένου το όλο εγχείρημα να ενταχθεί στο σχέδιο του Θεού και να εκτελεστεί σε συνεργασία με τον Θεό.

Μια τέτοια προετοιμασία περιγράφεται παραστατικά στους 12 πρώτους στίχους του πέμπτου κεφαλαίου του βιβλίου του Ιησού του Ναυή, σύμφωνα με τους οποίους οι Ισραηλίτες ανανεώνουν τη σχέση τους με τον Θεό κάνοντας περιτομή και γιορτάζοντας το Πάσχα. Η περιτομή τους εντάσσει στον λαό του Θεού και τους καθιστά κληρονόμους των επαγγελιών που έδωσε ο Θεός με τη διαθήκη του στους πατριάρχες τους. Ο εορτασμός του Πάσχα ενισχύει τη βεβαιότητά τους ότι, όπως τότε στην Αίγυπτο το αίμα του πασχάλιου αμνού προστάτεψε τα πρωτότοκά τους από τον θάνατο, έτσι και τώρα βρίσκονται υπό την προστασία του Θεού, κι ακόμα, όπως τότε τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας ακολούθησε η καταστροφή των Αιγυπτίων, έτσι και τώρα τη διάβαση του Ιορδάνη θα ακολουθήσει η καταστροφή των εχθρών τους. Με τον τρόπο αυτόν, ενθυμούμενοι και συνδεόμενοι με το παρελθόν, ενισχύουν την εμπιστοσύνη τους στον Θεό προετοιμάζονται πνευματικά για όσα σχεδιάζουν για το μέλλον.

Έτσι, οι στίχοι που ακολουθούν αποτελούν ένα είδος ανταπόκρισης του Θεού στην πνευματική προετοιμασία του λαού του. Ευρισκόμενος ο Ιησούς Ναυή στα περίχωρα της Ιεριχώ, επιθεωρώντας προφανώς τον χώρο και αναλογιζόμενος το βάρος της αποστολής του, αντιλαμβάνεται ξαφνικά την παρουσία ενός άνδρα, ο οποίος στέκεται μπροστά του, κρατώντας ένα γυμνό σπαθί στο χέρι του.

Τρομαγμένος, τον ρωτά αν είναι με το μέρος τους ή με το μέρος των αντιπάλων, όμως, αντί μιας ευθείας απαντήσεως, ο άνδρας τον πληροφορεί ότι ήρθε ως αρχιστράτηγος του στρατού του Κυρίου. Ο συνομιλητής του Ιησού δεν του αποκαλύπτει ποια από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές υποστηρίζει, αλλά απλώς ότι είναι παρών ως “αρχιστράτηγος” και αναμένει την αντίδραση του Ιησού. Ο Ιησούς γνωρίζει ότι ο ίδιος έχει τοποθετηθεί από τον Θεό στη θέση του αρχηγού του στρατεύματος (α΄ 1-9), κατά συνέπεια έχει κάθε δικαίωμα να κρατάει για τον εαυτό του τον τίτλο του αρχιστρατήγου και να δρέψει τις δάφνες της όποιας επιτυχίας των επιχειρήσεων που θα ακολουθήσουν.

Αναγνωρίζοντας όμως τη θεία προέλευση του συνομιλητή του, σπεύδει να τον προσκυνήσει και να του παραχωρήσει αμέσως την πρωτοβουλία των επιλογών, θέτοντας έτσι τον εαυτό του υπό τις διαταγές του. Μόνον τότε, όταν ο Ιησούς του Ναυή δέχεται να λύσει τα σανδάλια από τα πόδια του, σημάδι της ολόθερμης υποταγής του στο θέλημα του Θεού, ο συνομιλητής του τον διαβεβαιώνει ότι βρίσκεται κοντά στον Θεό και επομένως ο Ιησούς μπορεί να υπολογίζει στη συμπαράστασή του.

Τόσο η απάντηση του “αρχιστρατήγου” στο ερώτημα του Ιησού όσο και η αντίδραση του Ιησού διαμορφώνουν ένα διαχρονικό πλαίσιο αρχών που καθορίζουν τη σχέση του Θεού με τον άνθρωπο. Στην καθημερινή τους ζωή οι άνθρωποι συνήθως κάνουν επιλογές, καταστρώνουν σχέδια και στη συνέχεια παρακαλούν τον Θεό να έρθει συμπαραστάτης τους για να τα πετύχουν.

Το επεισόδιο που περιγράφεται στο Ιησ ε΄ 13-15, προτείνει μια εντελώς αντίστροφη πρακτική• αντί ο άνθρωπος να ζητά από τον Θεό να έρθει αρωγός στα σχέδια του, θα πρέπει να δηλώνει την ετοιμότητά του να ακολουθήσει τον Θεό και να συνεργαστεί μαζί του, θέτοντας τον εαυτό του στην υπηρεσία του σχεδίου του Θεού για τον κόσμο.

Το μήνυμα που ο συντάκτης του βιβλίου του Ιησού του Ναυή απευθύνει στους συγχρόνους του διατηρεί την επικαιρότητά του μέχρι σήμερα. Η βασιλεία του Θεού είναι, όπως ακριβώς κάποτε η Χαναάν για τους Ισραηλίτες, ένα δώρο του Θεού προς τους ανθρώπους. Η είσοδος όμως σ’ αυτήν προϋποθέτει ετοιμότητα συμπόρευσης με τον Θεό. Η γιορτή των αρχαγγέλων υπενθυμίζει προς πάσα κατεύθυνση ότι ο Θεός είναι πάντα παρών κοντά στον άνθρωπο και στις ανάγκες του, αρκεί αυτός να είναι σε εγρήγορση, ώστε να αναγνωρίσει αυτή την παρουσία στη ζωή του, και σε ετοιμότητα, ώστε να ανταποκριθεί στο θείο θέλημα.

Tagged: