Όταν πριν μερικά χρόνια, κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών, χρειάστηκε να παρακολουθήσω σειρά μαθημάτων στο Πανεπιστήμιο Urbanianum στη Ρώμη, είδα για πρώτη φορά τον ναό της Αγίας Αικατερίνης, χτισμένο μέσα στον περίβολο της Ρωσικής Πρεσβείας στην Ιταλική πρωτεύουσα.

Πρόκειται για έναν περικαλλή ναό ρωσικής αρχιτεκτονικής, με τους κλασσικούς έντονους χρωματισμούς και τους χρυσούς τρούλους. Δεν έκρυψα τον θαυμασμό μου για την ομορφιά του ναού, αλλά και την έκπληξη μου, πρώτον, γιατί ο ναός αυτός βρισκόταν εντός της Ρωσικής Πρεσβείας, όχι ως ένα εσωτερικό παρεκκλήσιο που θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι δημιουργήθηκε για τις θρησκευτικές ανάγκες των υπαλλήλων της Πρεσβείας, αλλά στον περίβολο και λίγα μόνο χιλιόμετρα από το Βατικανό και τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου.

Ο ναός της Αγίας Αικατερίνης χτίστηκε επί των ημερών της πατριαρχίας του Μόσχας Αλεξίου του δευτέρου και εγκαινιάστηκε στις 24 Μαΐου του 2009 από τον τότε Μητροπολίτη Σμολένσκ και νυν Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο, ως υπευθύνου των εξωτερικών υποθέσεων του Πατριαρχείου. Η ιστορία όμως της ανέγερσης ναού της Εκκλησίας της Ρωσίας στην Ρώμη, ξεκίνησε πολλά χρόνια πριν, το 1913, με απόφαση του Τσάρου Νικόλαου, αλλά, λόγω της Οκτωβριανής επανάστασης, το θέμα την εποχή εκείνη δεν προχώρησε.

Οι επιλογές και η αισθητική μας τις περισσότερες φορές δείχνουν την προσωπικότητά μας. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τα πρόσωπα ως άτομα, αλλά και για τις ομάδες, είτε αυτές είναι εθνικές, είτε θρησκευτικές, είτε κοινωνικές. Από τα δημόσια κτήρια ενός κράτους, εύκολα κανείς μπορεί να καταλάβει τον προσανατολισμό του ως προς τη θεώρηση του κόσμου. Το ίδιο συμβαίνει και με την εκκλησιαστική αρχιτεκτονική. Διαφορετικοί ρυθμοί ανά τους αιώνες γίνονταν οι ορατοί κήρυκες μια ολόκληρης θεολογίας και εκκλησιολογίας. Μια ματιά στους υπερμεγέθεις ναούς των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων, είτε γοτθικού ρυθμού, είτε τεράστιων βασιλικών, δείχνουν τη διάθεση της κάθε Εκκλησίας για υπεροχή. Άλλοτε πνευματική και άλλοτε κοσμική.

Ετούτες τις μέρες γίνεται πολύς λόγος για τις σχέσεις μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως και της Εκκλησίας της Ρωσίας, εξ αιτίας του ζητήματος του τόμου αυτοκεφαλίας στην Ουκρανία. Ο καθένας μπορεί να δώσει διαφορετικές ερμηνείες στο θέμα, ανάλογα με το πως βλέπει τα πράγματα. Διαστάσεις πολιτικές, διπλωματικές, ιστορικές, οικονομικές κτλ. Στο μυαλό του απλού ορθόδοξου χριστιανού, που δεν έχει ιδιαίτερες γνώσεις περί των θεολογικών πραγμάτων, το όλο θέμα ακούγεται περίεργο. Προσπαθεί να κατανοήσει γιατί μεταξύ Ορθοδόξων υπάρχει τόσο μεγάλη διάσταση απόψεων. Τόσα χρόνια ακούνε πως έχουμε προβλήματα με τους ετερόδοξους. Τώρα έχουμε και με τους ομόδοξους;

Όλα μας τα προβλήματα ξεκινάνε από το πώς αντιλαμβανόμαστε την παρουσία μας μέσα σε έναν εσχατολογικό κόσμο, όπως αυτόν της Εκκλησίας. Αν απλά θέλουμε να μιλάμε ποσοτικά, τότε έχουμε χάσει κάθε εσχατολογική προοπτική. Η Εκκλησία, αιώνες τώρα, μιλάει μια γλώσσα που δεν ταυτίζεται με τους αριθμούς, αλλά με την υπέρβαση των αριθμών. Επίσης η Ιστορία έχει αποδείξει πως, όποιος θέλησε να μετρηθεί μέσα στην Εκκλησία με κριτήρια ποσοτικά, απλά χάθηκε. Η κοσμική εξουσία, όσο κι αν πολλές φορές δείχνει προκλητικά γοητευτική για να συμπορευτεί με τις Εκκλησίες, στην πραγματικότητα το μόνο που κάνει είναι να ακυρώνει την προφητική διάσταση των Εκκλησιών. Η Ιστορία έχει να μας δώσει ουκ ολίγα παραδείγματα.

Δεν χρειάζεται κανείς να είναι ιδιαίτερα μορφωμένος για να καταλάβει, και μόνο από τα εξωτερικά σύμβολα και την αισθητική, ποιος είναι πιο κοντά σε αυτό που ευαγγελίζεται ο Χριστός. Από τη μία ο ναός του Σωτήρος Χριστού στη Μόσχα και από την άλλη ο ναός του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι. Σε αυτό το Φανάρι ένας Πατριάρχης, εδώ και 27 χρόνια, δίνει αγώνα για καθετί που αφορά τον σύγχρονο άνθρωπο, που η ματιά του είναι στραμμένη προς την παράδοση που κινείται δυναμικά μέσα στο χρόνο, χωρίς όμως να ξεχνάει πως στις πλάτες του κουβαλάει μια μακραίωνη ιστορία. Ένας Πατριάρχης που μάχεται για μια Εκκλησία της εξόδου.

Δεν είναι εύκολο σε κανέναν να κατανοήσει πάντα το βάρος και την ευθύνη ενός ηγέτη, και μάλιστα εκκλησιαστικού ταγού. Οι επιλογές και οι αποφάσεις του είναι εκείνες που κρίνουν τον μέτριο από τον άριστο. Και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν υπήρξε ποτέ μέτριος.

Τα υπόλοιπα θα τα κρίνει η Ιστορία!

Ο αρχιμανδρίτης Ιουστίνος Κεφαλούρος υπηρετεί στον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων Κοκκαλούς της Μητροπόλεως Ιερισσού, είναι πτυχιούχος της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, Μάγιστρος της Θεολογίας και υποψήφιος διδάκτωρ στον τομέα της Οικουμενικής Θεολογίας.

Ετικέτες: